joomla
free templates joomla

ҚОНУНИ АСОСӢ БАРОИ ҲАМА ЯКСОН АСТ Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон

   Дар кишвари мо рӯзи 6-уми ноябри соли 1994 рӯзи қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳар сол ботантана қайд карда мешавад. Аз ин хотир, дар ин рӯз шаҳрвандон андешаҳои худро озодона дар васоити ахбори коммуникатсионӣ изҳор карда, таманнои онро мекунанд, ки Қонуни асосӣ ҷилвагари адолати иҷтимоӣ бошад. Конститутсия аз ҷониби додгоҳҳо ва додгустарҳо қонуни асосӣ мебошад ва бояд чунин ҳисобида шавад. Аз ин рӯ, маҳз онҳо ваколатдоранд, ки маънои онро шарҳ диҳанд, инчунин маънои ҳама гуна санади ҳуқуқии аз ҷониби мақомоти қонунгузорӣ баровардашударо тафсир намоянд. Конститутсия истилоҳи лотинӣ – constitution буда, маънои муқарраркунӣ ё худ тасдиқкуниро дорад. Мо имрӯз конститутсияро на бо он маъно, балки ҳамчун қонуни асосӣ медонем. Бинобар ин, савол ба миён меояд, ки аз кадом давра конститутсияро ҳамчун қонуни асосии давлат эътироф намудаанд, чунки он таърихи тӯлонӣ дошта, бо маънои зикршуда дар таҷрибаи давлатдорӣ истифода бурда мешуд. Бояд зикр намуд, ки конститутсия ҳамчун қонуни асосӣ на дар давлати ғуломдорӣ ва на дар давлати феодалӣ вуҷуд надошт. Пайдоиши конститутсия ҳамчун қонуни асосӣ ба давлати буржуазӣ, яъне аз вақти ба сари ҳокимият омадани синфи буржуазӣ рост меояд. Аниқтараш пайдоиши конститутсия ҳамчун қонуни асосӣ ба инқилоби буржуазӣ хос мебошад. Бинобар ин, аввалин конститутсияи буржуазӣ ба маънои томаш Конститутсияи ИМА (соли 1787) ва Конститутсияи Фаронся (соли 1791) ба ҳисоб мераванд. Аз ҳамон давра оғоз карда, аввалин маротиба конститутсия шакли ягонаи қонуни асосиро гирифта, ҳамчун сарқонуни ин ё он давлати алоҳида эътироф шуд. Людовики XIV мегуфт: “Конститутсия ин ман аст”. Яке аз фаъолони инқилоби кабири Фаронса Максимилиан Робеспер буд, ки ҷиҳати баҳогузории қонуни асосӣ чунин мегӯяд: “Инқилоб ҷанги озод бар зидди душманон аст, конститутсия бошад, низоми озодии ғалабаовар ва сулҳомез аст”. Аввалин конститутсия дар ИМА дар санаи 1787 ва дар Фаронса соли 1791 қабул карда шудааст. Ҳануз дар ибтидои соли 1992 гурӯҳи кории мустақил дар Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис ёфта буд. Аммо оғози ҷанги таҳмилӣ ин гурӯҳи кориро муваққатан аз фаъолият боздошт. Моҳи ноябри соли 1993 бо пешниҳоди Сардори давлат гурӯҳи корӣ аз нав ташкил ёфт. Ҷолиб аст, ки қабули конститутсия дар давлатҳои аз мустамлика озодшуда на танҳо рамзи соҳибистиқлолиятии онҳоро, балки мустақилияти ин давлатҳоро ҳамчун аъзои баробарҳуқуқи ҷомеаи ҷаҳонӣ таҷассум менамуд.
Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳуҷҷати қонунгузорӣ ва қабули он дар ҳаёти ҷумҳурӣ ҳақиқатан воқеаи таърихӣ, сиёсӣ ва ҳуқуқӣ мебошад. Тибқи ин ҳуҷҷат кишвари моро ҳамчун давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мустаҳкам менамояд. Дар он шакли идоракунӣ, сохтори давлатӣ ва низоми сиёсӣ муайян карда шуда, давлати иҷтимоӣ будани Тоҷикистон мустаҳкам гардидааст. Моддаи аввали Конститутсия Тоҷикистонро давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона медонад. Ягона ва соҳибихтиёр будани кишвари мо аз он далолат мекунад, ки дар татбиқ сохтани сиёсати дохилӣ ва хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон дигар қудратҳо дахолат намекунанд. Демократӣ ва ҳуқуқбунёд номидани давлати тоҷикон дар Қонуни асосӣ ба ин маъност, ки ҳамаи масъалаҳо тибқи таносуби ҳуқуқу қонун баррасӣ шуда, яке аз дигаре бартарӣ надорад. Дунявӣ ном бурдани Ҷумҳурии Тоҷикистон тибқи Конститутсия ин ақидаро мефаҳмонад, ки дар кишвари мо ҷаҳонбинии динӣ аз фаҳмишҳои дунявӣ муқаддам намебошанд.
Тибқи Қонуни асосӣ ҳокимияти сиёсӣ ба се шоха тақсим мешавад: ҳокимияти қонунгузор, ҳокимияти иҷроия ва ҳокимияти судӣ. Ин тақсимоти ҳокимият дар асри ҳозир яке аз нишонаҳои рушди демократии ҷомеа маҳсуб мешавад. Мутобиқ ба моддаи шашуми Қонуни асосӣ дар мамлакат сарчашмаи асосии ҳокимияти давлатӣ халқ мебошад. Моддаи 17 баробарии ҳамаро дар назди қонун кафолат медиҳад ва ҳуқуқу озодиҳояшонро таъмин менамояд.
Таҳия ва роҳандозӣ шудани Қонуни асосии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соли 1994 таҳти роҳбарии Президенти кишвар, Пешвои муаззами миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон сурат пазируфта, айни замон ҳуҷҷати гаронқадре дар ҳисоби “панҷгонаи беҳтарин” арзёбӣ мешавад.
Ширин Қурбонова,
муовини раиси КИИ “Хирадмандон”-и АМИТ

Эълон Академияи хурди илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон

Академияи хурди илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон (АХИ ҶТ) ва Муассисаи давлатии “Маркази ҷумҳуриявии муассисаҳои таҳсилоти иловагӣ” (МД“МҶМТИ”) эҳтиромона ба Шумо мерасонанд, ки хонандагони болаёқати синфҳои болоии (7-11)-и муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумӣ, литсей ва гимназияҳои ш. Душанбе ва ноҳияҳои Рудакӣ, Ваҳдат, Ҳисор метавонанд ба Академияи хурди илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон шомил гарданд.
Шахсони дар бахшҳои илмии дилхоҳ номнавис шуда, сатҳи донишҳои худро ройгон тақвият хоҳанд дод.
Тамоми дарсҳои иловагӣ дар бахшҳои фаннӣ (нигар ба рӯйхати поён) дар АХИ ҶТ ба таври ройгон дар Институтҳои илмӣ-тадқиқотии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ва кафедраҳои хуб ҷиҳозонидаи донишгоҳҳои олии кишвар гузаронида мешаванд.
Рӯйхати бахшҳои илмии Академияи хурди илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон (АХИ ҶТ)
Математика Биотехнология
Информатика Биохимия
Физика Бионика
Технологияи ҳозиразамон Селексия
Астрофизика Геология
Химия Тиб
Гидрохимия География ва экология
Биология Иқтисодиёт
Генетика Ҳуқуқ
Биоэкология Таърих ва археология
Президенти Академияи
хурди илмҳои ҶТ,
академик Ҳисориев Ҳ.Ҳ.
Директори Муассисаи давлатии
“Маркази ҷумҳуриявии
муассисаҳои таҳсилоти иловагӣ” Сафарзода У.

Иҷлосияи тақдирсози миллат

Асри бистум кард баҳри мо ато
Сарвари ғамхор ҳам сулҳу сафо
Шукри он Маҷлиси Шуро дар Хуҷанд
Бар вакилон дод панди судманд
Сарвари давлат ба миллат ҳадя кард
Руи сурху зиндангии бегазанд.
         Бо баёни ин чанд сатри шеърӣ бо истифода аз ин фурсат мехоҳам дар ин ҷо чанд мулоҳизаи умумӣ ва фардии худро дар бораи Иҷлосияи таърихии Хуҷанд баён дорам.
     Бо қаноатмандӣ иброз медорам, ки имсол мардуми шарифи Тоҷикистон 30 солагии баргузории Иҷлосияи таърихии 16 уми Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистонро дар фазои сулҳу субот, созандагиву бунёдкорӣ таҷлил менамоянд. Дастовардҳои бузурги давлати имрузаи мо маҳсули ин иҷлосияи таќдирсоз ва инчунин сиёсати хирадмандона ва фарҳангпарваронаи фарзанди фарзонаи миллат Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ Пешвои миллат Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мебошанд, ки маҳз дар ҳамин Иҷлосияи таърихӣ ба ҳайси сарвари давлат интихоб гардиданд.
       Собит шудааст, ки маќоми шахс дар таърих хеле бузург аст. Бояд гуфт, ки таърих халќҳову миллатҳоро тули замон месанҷад, таќдири онҳоро ба ин ё он фарзанди миллат месупорад, барои ҳар халқу миллат чеҳраҳоеро дар марҳилаҳои гуногуни замон эҳдо мекунад то буду набуд ва бахусус рушди миллатро ба дӯш дошта бошанд. Хушбахтона, дар мавриди халќи тоҷик ин интихоб бо натиҷаи хуб анҷом ёфт. Барои миллати тоҷик ин гуна шахсияти шариф Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мебошанд.
         Маълум аст, ки пас аз пош хӯрдани Иттиҳоди Шуравӣ ҷумҳурии тозаистиқлоли мо бо фитнаю дасисаи душманони дохилию хориҷӣ ба гирдбоди ҷанги шаҳрвандӣ кашида шуд. Азбаски харобиҳои ҷанг торафт бештар мегашт неруҳои солимақли ҷумҳурӣ тасмим гирифтанд, ки дар шаҳри Хуҷанд иҷлосия даъват намуда, ҳукумати қонуниро барқарор намоянд. Ҳамин тавр 16 уми ноябри соли 1992 Иҷлосияи 16 уми Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар “Қасри Арбоб”-и шаҳри Хуҷанди бостонӣ баргузор гардид. Дар Иҷлосия аз 230 вакил 197 нафар иштирок доштанд. Дар Иҷлосияи тақдирсоз 74 санади ҳуқуқӣ аз ҷумла 15 қонун, 52 қарор 6 фармон ва як изҳорот қабул карда шуд, ки муҳтаво ва мақсади асосии қабул намудани онҳо барои ба эътидол овардани вазъи сиёсии кишвар, таҳкими низоми давлатдории навини миллӣ, ҳифзи арзишҳои олии миллию давлатӣ ва ҳимояи сохтори конститутсионӣ равона шуданд.
       Аҳамияти Иҷлосияи сарнавиштсоз дар он аст, ки маҳз тавассути ҳамин иҷлосия дар кишвар ба тадриҷ ором – ором, сулҳу осудагии доимӣ таъмин гардид. Ин Иҷлосия ба таҳкими ҳокимияти давлатӣ ташаккули Истиқлолияти давлатӣ ва Ваҳдати миллӣ замина гузошта дар кишвар ба раванди бунёдкорӣ оғоз бахшид ва симои сиёсии Тоҷикистонро чун давлати демокративу дунявӣ дар арсаи байналмилалӣ муаррифӣ намуд.
        Таҳаввулоти бунёдии кишвар ба сўи сулҳ ва пешрафтҳои сиёсӣ ва иқтисодию иҷтимоӣ аз Иҷлосияи ХVI Шўрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оғоз ёфт. Бузургтарин, олитарин ва воқеъбинонатарин қароре, ки вакилони онвақтаи Шўрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул карда буданд, ин интихоби Раиси Шўрои Олӣ ва ҳамзамон Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон буд. Ин кори осон набуд. Бояд эътироф намуд, ки ин интихоб оғози наҷоти давлат аз нобудӣ ва миллат аз парокандагӣ буд. Ҳамзамон роҳ ба сўи тараққиёт, озодӣ ва таҳаввулоти бунёдии давлат буд. Маҳз ба туфайли он Тоҷикистон имрўз субъекти комилҳуқуқи байналмилалӣ ва ташаббускори ҳалли проблемаҳои ҷаҳонӣ гардидааст.
        Аз нақли муаллимон, волидон ва хешу таборон медонам, ки он солҳо мардуми мо хеле дилшикаставу парешонхотир буданд. Касе ба касе бовар надошт, бераҳмиву бетартибӣ, ҷаҳолат дар шууру тафаккури аксарият печида буд. Садои тиру туфанг дар фазои кишвар даромехта, ба дили мардум тухми навмедӣ мекошт. Одамон аз хонаву дар маҳрум гашта даҳшатзадаву ҷон ба каф тарки Ватан мекарданд. Дар ҳамин рузҳои вазнин шахсиятҳои сарсупурдаи миллат, аз ҷумла, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо ҷуръату ҷасорати мардона ва иродаи қавӣ гуфта буд:
“Ман ба Тоҷикистон сулҳ меорам. Ман тарафдори давлати демократӣ, дунявӣ ва ҳуқуқбунёд мебошам. Ман аз роҳи пешгирифтаам пас намегардам. Ман ҷонамро барои сулҳу оромии ин халқу ватан гарав мондаам. Агар ҳамаи ин кашмакашиҳо, ҷангу хунрезиҳо бо нархи ҷони ман хотима ёбанд, ин сару тан ва ҷони азизам фидои ин халқу ватан бод!” Дар он замон ба чунин оҳанг ва масъулият сухан гуфтан ҷасорати калонро тақозо менамуд.
Аз нақли насли калонсол, ва махсусан иштирокдорони Иҷлосияи 16 ум медонам, ки ин масъулияти бузургро дар он вазъи мураккаб ҳеҷ кас ба ҷуз ӯ ба дӯши худ гирифта наметавонист. Ба сардори тозаинтихоб мегуфтанд, ки то ором шудани вазъият ба марказ наравад, аммо он кас иродатмандона рафтанд. Ба пеши халќ рафтанду оташи ҷангро баъди муддате бо ёрии худи ҳамин халќ хомӯш карданд, гурезаҳоро баргардонданд, харобаҳоро обод намуданд, гуруснагиро аз миён бурданд, сулҳу ваҳдатро пойдор сохтанд, ва дар натиҷа миллату давлатро наҷот бахшиданд. Ин абармард дар мушкилтарин давраи таърихӣ тавонист кишварро аз ҷанги таҳмилии шаҳрвандӣ раҳо намуда, давлатро аз парокандагӣ наҷот диҳад, халқро сарҷамъ ваҳдати миллиро пойдор ва оқибатҳои харобиовари ҷанги шаҳрвандиро бартараф гардонда, роҳи дурусти рушдро интихоб намояд то ки кишвар рақобатпазир ва дар арсаи ҷаҳонӣ шуҳрат ёбад. Иҷлосияи таърихии 16 уми Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҳақиқат сарнавиштсоз буд.
        Дар бораи мақоми Иҷлосияи 16-ум мақолаҳои фаровон навишта шуда, суханҳои фаровон гуфта шуда, вале аз нигоҳи ман муҳимтарин дастоварди Иҷлосияи 16-уми Шурои Олӣ боз ҳам ҳамон буд, ки ба кишвари мо сулҳу салоҳ омад, умеди зиндагӣ ба халқ баргашт. Ин иҷлосия шахсиятҳои нави миллию мардумиро дар симои Эмомалӣ Раҳмон ба арсаи раҳбарӣ ва давлатдорӣ дар марҳилаи навини таърихӣ овард ва ин мардони майдони сиёсати минтақавӣ ва башарӣ бо руҳи қавии миллӣ на танҳо вазъро ба эътидол оварда, созиши миллиро дар сатҳи иҷтимоӣ таъмин намуд балки дар эъмори давлат таҳкими Истиқлолияти давлатӣ ва сиёсати миллӣ дар миқёси байналмилалӣ саҳми сазовор гузоштанд. Бояд эътироф намуд, ки Эмомалӣ Раҳмон замоне ба сари ҳокимият омад, ки тамоми сохтор ва дастгоҳи давлатӣ ва ҳукуматӣ бар асари даргириҳои бемаънӣ ноҷурию дарҳамбарҳамиҳои сиёсӣ билкул фалаҷ шуда, кишвар ба вартаи ҷанги шаҳрвандӣ афтода буд. Сабаби ба натиҷа расидани нияту амали ин гуна шахсиятҳо ин буд, ки онҳо набзи онваќтаи зиндагии халќро ба хубӣ дарк мекарданд.
        Нақши Иҷлосияи тақдирсозро дар баҳамоии мардумӣ, созиши тарафҳои даргир, тақвияти Исттиқлолияти давлатӣ ва рушди давлатдории навини миллӣ муҳим арзёбӣ карда Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми худ ба Маҷлиси олии Ҷумҳурии Тоҷикистон апрели соли 2012 ироа доштанд:
“маҳз ба шарофати ин руйдоди муҳими таърихӣ мо тавонистем, ки аркони давлатдорӣ ва шохаҳои фалаҷшудаи ҳокимиятро дар мамлакат барқарор гардонида, пояҳои Истиқлолияти давлатии Тоҷикистонро қавӣ намоем. Муҳимтар аз ҳама ин аст, ки дар ватани азизамон ваҳдати миллӣ сулҳи пойдору суботи сиёсиву иҷтимоӣ ва фазои озоди бунёдкориву созандагӣ фароҳам оварда шуд”.
       Ман ва насли ҷавони тозаистиқлол ҳамагӣ ифтихор мекунем, ки ҳанўз 30 сол қабл нахустин хиштҳои ваҳдат ва сулҳу субот бо шарофати шахсиятҳои истиќлолхоҳе ба мисли Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон гузошта шудааст. Аз ин ру имруз вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон гузоштани саҳм барои пойдории сулҳ ва таъмини ваҳдати миллӣ мебошад. Танҳо бо роҳи ҳамдигарфаҳмӣ ва ваҳдати миллӣ мо метавонем сатҳи зиндагии аҳли кишварро баланд бардошта, рушди Тоҷикистони соҳибистиқлоламонро таъмин намоем.
       Сиёсатмадорон ва олимони замони мо қайд мекунанд, ки имрўз муҳимтарин вазифаи ҳар фарди кишвар дарки вазъи сиёсӣ ва иқтисодии ҷаҳон ва минтақа, эҳсоси масъулият дар баробари истиқлоли давлатӣ, ҳифзи арзишҳои миллӣ, таҳкими ваҳдати миллӣ ва тақвияти ҳар чи бештари эҳсоси ватандўстӣ ва ифтихори худогоҳонаи миллӣ мебошад, то ки Ватан дар замони дар таърихи инсоният фоҷеабортарин аз ҳама гуна хатарҳои дохилию хориҷӣ эмин бошад ва наслҳои оянда ҳамеша соҳиби давлати мустақилу озод ва миллати соҳибиқбол ва аз насли имрўзӣ миннатдор бошанд.
       30 солагии Иҷлосияи 16уми Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистонро давлати соҳибистиқлоли Тоҷикистон чун меросбари тамаддуни бузург, ганҷинаи бебаҳои илму дониш, маърифат, макону махзани сарватҳои моддӣ ва боигариҳои табиӣ истиқбол мегирад, ки ин ҳама хусусиятҳо мояи сарфарозию ифтихори ҳар як соҳибватан аст.
Албатта маълум аст, ки ман шоҳиди бевоситаи Иҷлосияи 16 ум нестам, чун соли 1998 ба дунё омадам, вале фарзанди даврони Истиқлолият мебошам, дар ҳамин замон ба воя расидам, таҳсил намудам ва роҳи ҳаёти худро муайян намудам. Ман ҳамаи дастовардҳои Иҷлосия ва натиҷаҳои замони истиќлолро бо ду чашми бинои худ мебинам ва онҳоро бо дигар мамлакатҳо муќоиса мекунам.
        Дар таҷрибаи шахсии худ ман эҳсос мекунам, ки натиҷаҳои муҳимтарини ин Иҷлосия – интихоби роҳи рушди ҷомеаи демократӣ ва давлати дунявӣ барои ман ва барои халқамон чи гуна муҳим мебошанд. Роҳи интихобкардаи мо роҳи зиндагии пурсаодат, роҳи ҳамдигарфаҳмӣ, роҳи сулҳу оромӣ ва шукуфоӣ аст. Ин роҳро мо бошуурона ва барои ҳамешагӣ интихоб кардаем. Мо насли ҷавони кишвар ватани худро аз дируз беҳтар ва пагоҳ ҳатман аз имрўз ҳам ободтар месозем. Мо онро аз нав месозем. Чунонки шоири шаҳир гуфтааст:
Мазҳаби зиндадилон хобу парешонӣ нест,
Аз ҳамин хок ҷаҳони дигаре сохтан аст.
 
Наврӯзова Мавлуда,
Корманди хурди илмии
Маркази синошиносии Институти фалсафа,
сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи АМИТ
 

 

 

 

ҚОНУНИ АСОСӢ АЗ ДИДГОҲИ АКАДЕМИК МАҲМУДЗОДА

Возможно, это изображение 1 человек и стоит
       Ҷомеаи кишвар бо номи академик Маҳкам Маҳмудзода ошност. Номбурда ҷиҳати баррасии Қонуни асосӣ таваққуф карда, бахшҳои гуногуни онро таҳқиқ менамояд ва дар яке аз мақолаҳои ба ин мавзӯъ бахшидашудааш чунин таъкид мекунад: “Дар назарияи илми ҳуқуқ мавҷудият ва амали бевоситаи Конститутсия нишондиҳандаи муҳими волоияти ҳуқуқ дар давлат, афзалият ва эҳтироми ҳуқуқҳои шахсият маҳсуб ёфта, ин ғояи конститутсионӣ татбиқи васеи худро қариб, ки дар тамоми дунё пайдо намуда, усулҳои зӯроваронаи амалисозии ҳокимият ва идоракунии давлат, вайрон-кунии моҳияти қонунро инкор мекунад. Яке аз мақсадҳои заминавии ислоҳоти ҳуқуқӣ дар Тоҷикистон аз рӯзҳои аввали соҳибистиқлолӣ- ин қабули Конститутсияи муосир ва дар заминаи он бунёди давлати демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ, ягона ва ҷомеаи шаҳрвандӣ мебошад, ки ғояҳои муосири аз ҷониби умум пазируфташуда, дорои характери универсалӣ мебошад ва ба ҳама гуна низоми сиёсӣ ва идеологии халқиятҳои дар раванди таърихии давлатдории ҷаҳон мавҷудбуда мувофиқат менамояд. Бинобар ин, дар Ҷумҳурии Тоҷикистон дар қатори дигар давлатҳои аъзои собиқ ҷумҳуриҳои иттифоқӣ дар солҳои аввали ташаккули пояҳои истиқлоли миллӣ тавассути раъйпурсии умумихалқӣ Конститут-сияи нав қабул гардида, саҳифаи навро дар низоми таърихи давлатдории тоҷикон оғоз намуд ва дигаргунии куллиро дар ҳаёти ҷомеа ба миён оварда, самти ташаккули иқтисодиву иҷтимоӣ ва ҷамъиятиву сиёсии давлатро муайян намуд”. Дигар мавод, ки аз ҷониби академик Маҳмудзода бобати ҳифзи ҳуқуқ, озодиҳои инсон ва соҳаҳои мухталифи қонунгузорӣ таълиф ёфтааст, маҷмӯи мақолаҳо ва маърӯзаҳои ӯст, ки “Сиёсати ҳуқуқӣ ва давлати демократӣ” номгузорӣ шуда, соли 2017 интишор гардидааст. Бидуни тардид ин ҷо пажӯҳишро аз қонуни оиладорӣ оғоз мекунем. Чунки раванди ҷаҳонишавӣ падидаҳои нави иҷтимоиро дар ҷаҳон мунташир сохт ва барои мутобиқ шудани шаҳрвандони Тоҷикистон бо қавонини наву усулҳои ҷадиди барпо кардани оила дар кишварҳои мутараққӣ тағйироти куллӣ дар низоми қонунгузории оилавӣ аз зумраи заруратҳое маҳсуб мешаванд, ки бо дарназардошти онҳо бархурдҳои оиладорӣ баррасӣ мешаванд. Алъон, дар кишварҳои мутараққӣ тоифае аз ҷавонон барпо кардани оиларо дар натиҷаи издивоҷ ғайри қобили қабул дониста, ҳаёти муҷаррадиро аз оиладорӣ афзал мешуморанд. Бояд иқрор намуд, ки таблиғи муҷаррадӣ дар Урупо ҳануз аз нимаи дувуми садаи XIX оғоз гардид ва айни замон ҷонибдорони чунин тарзи ҳаёт торафт меафзоянд. Мушкилӣ пиндоштани оила дар Ғарб боис шуд, ки ин қитъаро айни замон норасоии насл фаро гирифтааст. Инсони муосир мубтакир аст, ки барои хеш зиндагӣ кунад ва ҳеҷ тардиде нест, ки дар зиндагонии ӯ дигарон низ мушорикат кунанд. Яъне, печидагии фарди ҷомеа бо ғайри худ агар зинае аз худшиносист, аммо дар ниҳоди вай эҳсоси бағоят муҳими башардӯстиро нобуд мекунад ва инсоне, ки аз барпо кардани оила ба хотири таъмини озодиҳои фардии хеш сарпечӣ намудааст, оқибат ба пойбандӣ гирифтор хоҳад шуд. Ҷавонон масъул намебошанд, ки тавассути дигарон ва бо дастури пайвандони хеш оила барпо карда, издивоҷ намоянд, аммо омилҳои биологӣ гувоҳӣ медиҳанд, ки инсони болиғ ҳатман бояд издивоҷ кунад. Академик Маҳкам Маҳмудзода дар як мақолааш, ки “Заминаҳои ҳуқуқии ташаккули оила дар даврони истиқлолияти давлатӣ” мебошад, инъикосгардии баъзе аз самтҳои маълумнабудани қонунгузории оилавиро дар Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон тазаккур менамояд. Шаҳрвандони кишвар имрӯз низ анъанаеро идома медиҳанд, ки мутобиқи он дар оила баробарии марду зан каноргузорӣ шуда, зӯроварии мард дар нисбати зан ҳувайдо мегардад. Бинобар ин, аксар бонувони издивоҷкунанда аз фаъолият боздошта шуда, минбаъд дар тобеияти мард қарор мегиранд ва нақши онҳо дар ҳаёти оилавӣ лағв мегардад. Бисёрии занон бо чунин авзоъ ва муҳити истеъдодкӯш муросо карда, бо пӯхтани ғизо ва дигар корҳои ҷисмонӣ қаноат мекунанд, ки дар авохир низоми оиладорӣ халал дида, ба буҳрони шадиде гирифтор мешавад. Аз ҳамин хотир, Маҳкам Маҳмудзода аз тағйиру иловаҳое ёдрас мегардад, ки алайҳи ин анъанаҳои поймолкунанда аз ҳуқуқи занону бонувон ба тасвиб расидаанд. Бавижа, бархе аз санадҳои меъёрии ҳуқуқиро зикр карда, татбиқи онҳоро ҳатмӣ медонад: “Ба зумраи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ, ки ба танзими муносибатҳои оилавӣ равона гардидаанд, инчунин Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 декабри соли 1999, №5 “Дар бораи тадбирҳои баланд бардоштани мақоми зан дар ҷомеа”, қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 11 марти соли 2000, №98 “Дар бораи тасдиқи Низомномаи мақомоти васояту парасторӣ”; аз 8 августи соли 2001, №391 “Дар бораи барномаи давлатии “Самтҳои асосии сиёсати давлатӣ оид ба таъмини ҳуқуқу имкониятҳои баробари мардону занон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2001-2010”; аз 1 октябри соли 2004, №406 “Дар бораи тасдиқи номгӯи бемориҳое, ки ҳангоми ба онҳо мубтало будан шахс наметавонад кӯдакро ба фарзандхонӣ қабул кунад, таҳти васоят (парасторӣ) гирад”; аз 1 октябри соли 2004, №407 “Оид ба тасдиқи навъҳои музди меҳнат ва дигар даромадҳое, ки аз онҳо барои таъминоти кӯдакони ноболиғ алимент рӯёнида мешавад”; аз 1 ноябри соли 2006, №496 “Дар бораи Барномаи давлатии тарбия, интихоб ва ҷобаҷогузории кадрҳои роҳбарикунандаи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҳисоби занону духтарони лаёқатманд барои солҳои 2007-2016”; аз 29 майи соли 2010, №269 “Дар бораи тасдиқи “Стратегияи миллии фаъолгардонии нақши занон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2011-2020”; аз 30 декабри соли 2015, №801 “Дар бораи Консепсияи рушди оила дар Ҷумҳурии Тоҷикистон” ва дигар санадҳои зиёди ҳуқуқӣ дохил мешаванд” .
        Академик Маҳкам Маҳмудзода дар баррасии оилаҳои муосир иктифо карда, ҷиҳати таҳқиқ ба давраҳои бостонӣ рӯ меорад ва бинобар мушкилиҳо омилҳои муосири буҳрони оилавиро муаррифӣ намуда, сабаби рушди камбизоатиро дар оила баҳогузорӣ мекунад. Дар ин маврид, ӯ иқтибосе аз суханронии Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон меоварад, ки матлаи он ин аст: “Камбизоатӣ дар кишвари мо аз бисёр ҷиҳат ҷанбаи оилавӣ дорад. Мувофиқи маълумоти мавҷуда ҳоло ҳар як оилаи Тоҷикистон ба ҳисоби миёна аз 7 нафар иборат аст, яъне як нафар корманд тақрибан шаш нафарро мехӯронад ва мепӯшонад. Ҳол он ки дар мамлакатҳои тараққикарда дар аксарияти мавридҳо ду нафар саробонии як фарзандро ба ӯҳда доранд. Аз ин лиҳоз, банақшагирии оила воситаи муҳими паст кардани сатҳи камбизоатӣ ва беҳдошти саломатии аҳолист” .
        Омилҳои дигар ҷиҳати поймолшавии ҳуқуқи занону бонувон гуногун мебошанд, аммо академик бо такя бо маълумоти оморӣ аз 15 ҳазор зане ҳарф мезанад, ки хондану навиштанро наёмӯхтаанд ва ҳангоми навиштани мавод ё хондани матлабе ба дигарон муроҷиат мекунанд.
Матлаби академик Маҳкам Маҳмудзода бобати риояи меъёрҳои ҳуқуқӣ дар аҳди қадим хеле ҷолиб аст, чунки ниёгони мо, тоҷикон аз қадиммулайём дар муносиботи зану шавҳар нигоҳи нек дошта, зӯровариро нисбат ба ҳамдигар бидъат мепиндоштаанд: “Ҳанӯз дар аҳди Зардушт, тақрибан асри IX қабл аз милод ба муносибатҳои мардону занон дар заминаи ҳуқуқ диққати ҷиддӣ дода мешуд. Зиёда аз ин, дар масъалаи танзими ҳуқуқии амволи оила дар Шарқи қадим пешравӣ нисбат ба Ғарб ба мушоҳида мерасад. Қадимтарин намунаи аҳдномаи никоҳро аз сангнавиштаҳои кӯҳи Муғ пайдо кардаанд, ки он ба асри VIII қабл аз милод тааллуқ дорад. Бунёди оила дар аҳди Зардушт амали муқаддас пиндошта шуда, ба инкишофи маънавияти ҷомеа алоқаманд ҳисобида мешуд... Масалан, дар “Қонунномаи Сосониён” сабт шуда буд, ки “инсон духтари хешро набояд зидди иродааш ба шавҳар диҳад” .
       Бисёр мушоҳида мешавад, ки зану марди ҷавон бинобар надонистани ҳуқуқу масъулиятҳои ҳамдигар фиреб мехӯранд ва зуд аз ҳамдигар ҷудо гардида, барои нав ҷустани шарики зиндагӣ иқдом мекунанд. Махсусан, пароканда шудани теъдоди муайяни оилаҳои ҷавон нигаронкунанда буда, шоҳид ба ин андеша аст, ки бархе аз ҷавонон ҳаёти мустақилонаро намепазиранд. Тафаккури бунёд сохтани оилаи нав дар сурати ҷудошавӣ аз каммасъулиятист, чунки фақат инсони бемасъулият ва маҳрум аз самимият дигарбора мехоҳад шарики нави зиндагиро интихоб карда, бо аввалӣ дар инзиво қарор бигирад. Ҷудошавии оилаҳои ҷавон гувоҳӣ медиҳанд, ки насли нави бо мо муосир интихоби ҳамсарро тариқи саҳлнигорӣ анҷом дода, худ таҳқиқ намекунанд, ки чаро онҳоро бояд ақди никоҳ баст. Гузашта аз ин, надонистани никоҳ ва онро чун сарборӣ пиндоштани бисёриҳо дар ояндаи наздик масоиби дардзо ба бор меоварад ва ҳамаи ин мушкилиҳо ба тарзи тафаккури ҷавонон тадохул дорад, чунки беаҳамиятӣ ба никоҳи ҳамсарон, бечунучаро беэътиноиро нисбат ба миллату давлат бунёд мекунад. Боз бармегардем ба андешаи академик Маҳкам Маҳмудзода, ки бобати ризоияти ҷонибайн мегӯяд: “Яке аз хусусиятҳои муҳими никоҳ аз он иборат аст, ки он ихтиёрӣ баста мешавад. Мувофиқи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва моддаи 12 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон никоҳ ба ризоияти тарафайни зану мард асос меёбад. Азбаски асоси никоҳро ризомандии тарафайн ташкил медиҳад ва қонун ин озодиро муҳофизат менамояд, ҳар гуна амали маҷбурӣ барои никоҳ на фақат боиси бекор кардани ин никоҳ мегардад, балки шахсоне, ки барои чунин амал гунаҳкоранд, ба ҷавобгарии ҷиноятӣ низ кашида мешаванд” .
         Аксуламал ба таҳияи оила дар муқобили ихтиёр истифода шудани ҷабр маҳсуб мешавад ва чунонки академик баён медорад, тадқиқот дар корхонаҳо ва муассисаҳои шаҳри Душанбе, дар судҳои ҷумҳурӣ гузаронидашуда аз он шаҳодат медиҳанд, ки яке аз сабабҳои зиёд будани талоқи ҳамсарон – норозигии яке аз тарафҳо дар бунёди оила мебошад. Хеле бармаҳал, яъне дар синни ҳанӯз барвақтӣ (тахминан 17,18,19,20,21-солагӣ) оила барпо кардан низ тибқи тадқиқоти сотсиологӣ аз зумраи авомилест, ки оқибат ба ҷудошавӣ меоранд. Ҳуқуқшиноси машҳури кишвар дар ин маврид менависад: “Агар мард дар синни 17 – солагӣ издивоҷ кунад, оё душвориҳои ҳаёти оилавиро аз ҷиҳати моддӣ бартараф карда метавонад? Албатта, не. Зеро дар ин синну сол одатан, ҷавон ягон омодагии муайян надорад. Ӯ маҷбур мешавад, ки аз ҳисоби маблағҳои волидайн ҳаёти оилавӣ гузаронад” .
         Яке аз проблемҳои тоҷикони муосир ҳамон никоҳи хешутаборист, чунки бо вуҷуди фарҳанги оламгир доштан гурӯҳе аз онҳо аз зумраи пайвандони наздиктарин ҳамсар интихоб мекунанд. Не, ин ҷо фикр нодуруст изҳор шуд. Интихоб не, балки ҷавононро пирони соҳибтаҷриба водор мекунанд, ки мабодо аз зумраи бегонагон ҳамсар накунӣ ва ба барвақтӣ хурдсолонро бо ҳам гаҳворабанд менамоянд. Дар Ғарб ин мушкилӣ вуҷуд надорад, чунки ҷавон дар Урупо пайванди худро бародару хоҳар мехонад ва никоҳ бо ононро айни шармандагӣ мешуморад. Дар кишвари мо бошад, бузургсолон бо баҳонаи ин ки мерос бегона нашавад, ҳамсарро аз миёни ақрабои наздиктарин интихоб мекунанд ва бо вуҷуди оқибатҳои вахим доштани никоҳи хешутаборӣ боз ҷиҳати риояи одати мавҷудбуда иқдом менамоянд. Академик Маҳмудзода М. Дар ин мавзӯъ таваққуф намуда, дар натиҷаи пажӯҳиши густурда ба чунин хулоса меояд: “Илми тиб муқаррар кардааст, ки никоҳи хешовандон ба насли онҳо таъсири манфӣ мерасонад. Кӯдакони аз ин никоҳ тавлидёфта мурда ба дунё меоянд ё умри дароз намебинанд, ё гирифтори касалии вазнин мешаванд. Масалан, хатари ба касалии Дауна гирифтор шудани кӯдаки аз никоҳи хешу таборони наздик таваллудёфта нисбат ба кӯдакони аз никоҳи муқаррарӣ тавлидёфта ду баробар зиёдтар мебошад” .
        Пажӯҳишҳои гуногунсоҳа шаҳодат медиҳанд, ки раванди ҷаҳонишавӣ дар дилхоҳ кишвари таъминкунандаи ашъёи хом бекорӣ ва муҳоҷирати меҳнатиро рушд мебахшад, аммо аз ин ду тамоили иҷтимоӣ бештар занону кӯдакон зиён мебинанд. Аз ҳамин хотир, мушкилии асосии оилавӣ низ дар нобаробарии ҳуқуқи зану шавҳар нисбат ба моликият маҳсуб мешавад. Дар чунин вазъ ҳуқуқи волидайн ба моликият бартарӣ ёфта, зану кӯдаки фарди муҳоҷир дар шароити ногувор қарор мегиранд. Бинобар ин, дар бархе аз мавридҳо сабри бонувон лабрез гардида, дархости бекор кардани ақди никоҳ аз ҷониби онҳо пайдо мегардад. Асоситарин омили ҷудошавӣ ҷаҳди соҳибшавии моликият мебошад, аммо дар оилаҳои бо тамоюли шарқӣ мусаллаҳшуда зимни баррасии молумулкӣ ғайр аз зану мард, боз волидони онҳо низ иштирок мекунанд, чунки дар оилаҳои анъанавӣ моликияти оилаҳои ҷавон дар пояи дороии молумулкии падарону модарон ташкил мешавад ва хоҳ-нохоҳ дар чунин вазъи иҷтимоӣ вобастагии оилаҳои ҷавон аз волидайни хеш ба вуҷуд меояд. Яъне, оилаҳои ҷавон бо ибораи саҳеҳ мустақил нестанд ва муҳоҷирати меҳнатии ҷавонмарди хонадоршуда низ хусусияти инфиродӣ дошта, масъалаи ҳиҷрат танҳо ба ӯ дахолат дорад. Ҳуқуқи зану кӯдак низ ҷиҳати ҳамроҳ бо шавҳар муҳоҷират кардан ғолибан поймол мегардад. Поймолшавии ҳуқуқи занону духтарон зимни тақсими мерос низ мушоҳида мегардад, чунки мардон дар ин маврид мутмаин ҳастанд, ки занони зиёндида дар ҳеҷ сурат ба муассисаҳои дахлдор муроҷиат намекунанд. Ин омил бори дигар гувоҳӣ медиҳад, ки донишҳои сиёсии оилаҳои ҷавон коста аст ва онҳо ҳатто дар ин маврид маълумот надоранд. Зимни хонадор кардани писар волидайни ӯ талош меварзанд, ки барояш ҳамсари оромтабиат интихоб кунанд ва ин бори дигар исбот менамояд, ки дар аксар оилаҳо ба занон ҳуқуқи молик будан ба дороиҳо дода намешавад.
       Маросими хонадоршавии ҷавонон дар аксар мавридҳо хусусияти фармоишӣ доранд ва истиқлоли фикр дар марду зани издивоҷкунанда мушоҳида намешавад. Чун истиқлол дар рафтори онҳо дида намешавад, минбаъд онҳо ҷиҳати ҳалли масоил ва мушкилиҳо ба волидайни худ муроҷиат мекунанд ва дар ҳаллу фасл кардани умур мустақил нестанд, ҳол он ки издивоҷ маънои гусел кардани ҷавонон ба ҳаёти мустақилона мебошад. Дар ин маврид академик Маҳкам Маҳмудзода менигорад: “Дар ҳақиқат, бо вуҷуди мавҷудияти базаи ҳуқуқӣ занон имконияти воқеии татбиқи онҳоро махсусан дар соҳаи иқтисод надоранд ва сабабҳои онро ба се гурӯҳ ҷудо кардан мумкин аст: аввалан, майлони дастрасии нобаробар ба меҳнати дорои музди баланд; дуюм, монеаҳо дар харидорӣ, соҳибият ва ба мерос гирифтани моликият; сеюм, арзёбии нобаробари меҳнати хона. Мутобиқи маълумотҳои муоинаи интихобӣ, ки Комитети давлатии омори Ҷумҳурии Тоҷикистон анҷом дод, дар байни сарварони оилаҳо 21 фоизро занон ташкил медиҳанд. Дар баробари ин зан ба буҷети оила, ки сарвараш мард аст, саҳми бештар ворид мекунад, вале ғояҳои гендерӣ ва умумиятҳои ба онҳо мутобиқ кам тағйир ёфтаанд” .
        Воқеан, бисёр ба чашм мехӯранд заноне, ки дар соҳаҳои мухталиф кору фаъолият мекунанд, аммо онҳо аз ҷониби шавҳаронашон пайваста назорат мешаванд. Нобоварӣ ба якдигар низ дар оилаҳои ҷавон низову иғвоҳои навбатиро ба вуҷуд оварда, дар камолёбии оила монеаҳо эҷод мекунад. Албатта гуногунандешӣ омили пешрафт аст ва бояд барои андешаи худро доштан мо инсонҳоро ба гурӯҳҳо ҷудо насозем, аммо нобоварии марду зани ҷавон нисбат ба ҳамдигар имкон намедиҳад, ки оилаҳо рушд кунанд, чунки рушди ҷомеаи шаҳрвандӣ аз тараққии оилаҳо сарчашма мегирад.
 
 

 

 

 

ДАВЛАТСОЗӢ АЗ ТАҲИЯ ВА ТАТБИҚИ ҚОНУН САРЧАШМА МЕГИРАД

Возможно, это изображение текст
 
        6 ноябри соли 1994 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҳамапурсии умумихалқӣ қабул гардид, ки дар таърихи давлатдории навини тоҷикон санаи муқаддас ба ҳисоб меравад. Ин муҳимтарин ҳуҷҷати даврони истиқлолият, пеш аз ҳама, барои таъмини ҳуқуқу озодиҳо, муайян намудани вазифаҳои асосии инсон ва шаҳрванд шароити мусоид фароҳам овард. Дар моддаи якуми Конститутсия Ҷумҳурии Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона эълон шудааст. Инчунин муқаррар карда мешавад, ки Тоҷикистон давлати иҷтимої буда, ба ҳар кас шароити муносиби зиндагї ва рушди озодро фароҳам меорад. Моҳияти Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон нишон медиҳад, ки ин падида хусусияти муайяни таърихї дорад. То истиқлолият дар кишвар чунин Конститутсияи миллӣ вуҷуд надошт. Дар баробари ба даст овардани истиқлолияти давлатӣ конститутсия қабул кардан лозим буд, ки мақсадҳои дурандешона дорад. Ҷамъият ба марҳалаи сифатан нави таърихи тараққиёти худ дохил шуда, дар мамлакат дар дигаргуниҳои куллӣ ба амал омаданд. Мардуми тоҷик ба марҳилаи волоияти ҳуқуқии демократї ва бунёди ҷомеаи шаҳрвандї ворид шуд. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон яке аз бузургтарин дастовардҳои халқи тоҷик аст, ки заминаи ҳуқуқии бунёди давлати озоду соҳибистиқлолро гузоштааст. Дар ин санади муҳими таърихӣ соҳибихтиёрӣ, истиқлолият, тамомияти арзии Тоҷикистон, дахлнопазирии қаламрави кишвар, моҳият ва вазифаҳои давлат, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, забон, рамзҳои давлатӣ, шакли давлатдорӣ пурра таҷассум гардидаанд. Тибқи моддаи 6 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, халқ соҳибихтиёр ва сарчашмаи ягонаи ҳокимияти давлатӣ буда, онро бевосита ва инчунин ба воситаи намояндагони худ амалӣ менамояд. Тибқи моддаи 9 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҳокимияти давлатӣ ба принсипи тақсимоти он ба ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва судӣ асос меёбад. Минбаъд тартиби ташкил, ваколат ва фаъолияти ҳар як шохаи хокимият дар бобҳои алоҳидаи Конститутсия шарҳ дода шудааст. Бояд гуфт, ки боби якуми Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон «Асосҳои сохти конститутсионӣ» ном дорад. Ин сохтор аз принсипҳои бунёдие иборат аст, ки фаъолияти давлат ва ҷомеаи Тоҷикистонро ҳамчун давлати соҳибистиқлол ва узви ҷомеаи ҷаҳонӣ муайян мекунанд. Давлат ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандро кафолат медихад. Дар марзи Точикистон намояндагони бисьёр миллату халқиятҳо зиндагӣ мекунанд. Аз ин рӯ, изҳори эҳтиром ва таъмини баробарӣ, дӯстии ҳамаи халқу миллатҳо яке аз принсипҳои асосии сохти конститутсионии давлати Тоҷикистон мебошад. Дар боби якуми Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон принсипҳои зерини сохтори конститутсионӣ, аз ҷумла шакл ва моҳияти давлат, шакли идоракунӣ, рамзҳои соҳибихтиёрии давлатии Тоҷикистон, эътироф ва дахлнопазирии ҳуқуқи инсон ва озодиҳо, соҳибихтиёрии халк ва зуҳуроти он, ҷудонашавӣ ва дахлнопазирии сарҳади давлатӣ, соҳибихтиёрӣ, истиқлолият ва тамомияти арзии Тоҷикистон дар асоси равияҳои гуногуни сиёсӣ, инкишофи ҳаёти ҷамъиятӣ, қувваи олӣ ва таъсири бевоситаи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, муқаррар намудани санадҳои ҳуқуқии байналмилалие, ки Тоҷикистон онро чун қисми таркибии низоми ҳуқуқии ҷумҳурӣ эътироф кардааст, сиёсати сулхчуёнаи дохилию берунии Тоҷикистон, ташаккули асосҳои иқтисодиёт, гуногунии моликият, баробарҳуқуқӣ ва ҳифзи ҳуқуқии ҳамаи намудҳои моликият ва муқаррар намудани меъёрҳои баланди ҳуқуқӣ маҳсуб мешавад. Мардуми Тоҷикистон бунёди давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва иҷтимоиро дар назди худ ҳадаф гузошта, саъй доранд, ки зиндагии шоиста, рушди иҷтимоӣ ва давлати устувори сиёсиро ба наслҳои оянда мерос гузоранд, ки ин яке аз хусусиятҳои асосӣ ва унсурҳои ҳар як давлату давлатдорӣ, махсусан дар низоми сохтори конститутсионӣ аст. Ҳамин тариқ, қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон маҷмӯи талаботҳои ҳуқуқӣ мебошад, ки мувофиқи ирода ва манфиатҳои халқ асосҳои сохтори конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистонро ҳамчун давлати соҳибихтиёри демократӣ, ҳуқуқӣ, дунявии ҳуқуқӣ мустаҳкам менамояд. Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон тамоми арзишҳои байналмилалиро таҷассум намуда, ба анъана ва расму оинҳои халқи тоҷик мувофиқ буда, тамоми меъёрҳои он ҳадаф ва ормонҳои мардуми моро инъикос мекунанд. Меъёрҳои он ба ташаккули соҳаи ҳуқуқ ва такмили қонунгузории кишвар мусоидат намуда, дар низоми ҳуқуқӣ ва қонунгузорӣ низ нақши муҳим доранд. Онҳо, махсусан, мувофиқи он қабул карда шуданд.
      Дар даврони соҳибистиқлолии Ҷумҳурии Тоҷикистон, махсусан дар солҳои охир ислоҳоти ҳуқуқї бемайлон пеш рафт. Барномаҳои ислоҳоти судӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои муайян таҳия гардида, ҷиҳати ба талаботи замон мутобиқ гардонидани қонунгузории муосир ва амалияи судӣ, баланд бардоштани саводнокии ҳуқуқии шаҳрвандон, расонидани ёрии ройгони ҳуқуқӣ ва дигар масъалаҳои вобаста ба таҳкими ҳуқуқи судӣ тадбирҳои мушаххас андешида шуданд.
Барои такмили раванди қонунгузорї ва ба як тартиби муайян даровардани қонунгузорї дар Ҷумҳурии Тоҷикистон, муайян намудани самтҳо ва усулҳои асосии такмили қонунгузорї қабули ҳуҷҷате зарур аст, ки ҳамаи ин масъалаҳоро дар бар мегирад. Дар ин замина бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 19 феврали соли 2011 No211021 Консепсияи дурнамои рушди қонунгузорӣ дар Тоҷикистон тасдиқ карда шуд. Ҳадафҳои асосии Консепсия таъмини тартиботи ҳуқуқӣ, такмили ислоҳоти ҳуқуқӣ мутобиқи рушди ҷомеа, баланд бардоштани дониши касбӣ ва огоҳии ҳуқуқии шаҳрвандон, баланд бардоштани самаранокӣ ва шаффофияти фаъолияти мақомоти давлатӣ ва худидоракунии маҳаллӣ мебошанд. Онҳо ба Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, рафъи номутобиқатӣ дар қонунгузорӣ, таъмини ҳамоҳангсозӣ ва муҳити ягонаи қонунгузорӣ дар Тоҷикистон, мутобиқгардонии қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон ба санадҳои ҳуқуқии байналмилалие, ки Тоҷикистон онҳоро эътироф кардааст, нигаронида шудааст.
        Солҳои охир ба шарҳи актҳои қонунгузорӣ диққати калон дода мешавад. Танҳо дар ду соли охир тафсирҳои илмию оммавии қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мубориза бо терроризм» ва «Дар бораи муқовимат ба ифротгароӣ» омода ва нашр шуданд. Қобили зикр аст, ки солҳои охир ин самти фаъолият рушд ёфта, ба баланд бардоштани саводнокии ҳуқуқии шаҳрвандон мусоидат мекунад, ки яке аз самтҳои муҳимтарини фаъолияти мақомоти давлатӣ мебошад. Дар маҷмуъ, дар тӯли 30 соли истиқлолияти давлатӣ фаъолияти танзим ва қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон такмил ёфта, муносибатҳои ҷамъиятӣ бо назардошти таҷрибаи муосир ва пешқадам ба танзим дароварда шуданд. Дар маҷмуъ, дар тӯли 30 соли истиқлолияти давлатӣ фаъолияти танзим ва қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон такмил ёфта, муносибатҳои ҷамъиятӣ бо назардошти таҷрибаи муосир ва пешқадам танзим гардиданд.
Лаблабунова Земфира,
Мудири шуъбаи иттилоот,
равобити байналмилалӣ ва
лоиҳаҳои инвеститсионии Маркази
омӯзиши пиряхҳои АМИТ