joomla
free templates joomla

ЗАН АСТУ ЗИНДАГӢ ДОИМ БАҲОР АСТ

 

 

 

«Занон қувваи бузурганд ва мо бо дилпурӣ гуфта метавонем, ки онҳо дар ҳамаи риштаҳои зиндагӣ пешсаф ҳастанд ва дар ҳалли вазифаҳои муҳими ҷомеа саҳми арзанда доранд».
ЭМОМАЛӢ РАҲМОН
   Инсоният дар тӯли таърих ҷиҳати баҳогузории модарону хоҳарон ва нақши онҳо дар таҳкими ҷомеаи иҷтимоӣ аз дерзамон пардохта, то кунун эҳтироми хоссеро нисбат ба ҷинси латиф қоиланд. Бархе аз муҳаққиқони таърихи бостон модаршоҳиро шакли нахустини адолати иҷтимоӣ гуфтаанд.
Фурӯғи Фаррухзод, ки аз зумраи муҳаққиқони садаи гузашта буд, зимни баҳогузории ҳамнавъон мегӯяд:
Аз баҳри ҳуқуқи хеш мекӯш, эй зан,
Бинмоӣ зи иффату шараф ҷома ба тан.
Аз илму ҳунар вуҷуди худ зиннат кун,
То марди наку бипарварӣ дар доман.
Дар зиндагӣ шак овардан ба худ моро нобуд мекунад ва ҳар монеае, ки зимни фаъолият пайдо мешавад, моро ба навмедӣ мебарад, дар ҳоле ки фақат зане муваффақ мегардад, ки ин ҳама монеагузориро паси сар хоҳад кард. Дар ин маврид беҳтарин армуғон барои марду зан ҷаҳонбинии илмӣ маҳсуб мешавад, чунки ошноии занону духтарон бо илму маърифат онҳоро неруманд сохта, имкон фароҳам месозад, ки дар иҷтимоъ нақши босазо аз худ гузоранд.
Тибқи ҷаҳонбинии динӣ низ занону бонувон мавқеи хоссе доранд ва дар сурати воқиф будан аз ҳақиқати динҳо мо метавонем бар даҳони розҷӯёни динӣ муҳр гузошта, ҳуқуқҳои хешро ҳифз кунем ва нагузорем то дигарон ва судҷӯён ҳаққи бонувонро поймол созанд.
Яке аз равшанфикрони сарзамини Ҳинд Ҷавоҳирлол Неҳруст, ки бехабарии занро омили марги миллате баҳогузорӣ кардааст:
"Бесаводии мард гуноҳи худи ӯст, зеро дар ҳаёт уқубатҳои зиёд мекашад, вале бесаводии зан ин бесаводии миллат аст".
Асосгузори давлати Покистон Муҳаммад Алии Ҷанноҳ хонашинии занро ҷиноят пиндоштааст:
Ҷиноят аст, ки занони мо дар миёни чаҳордевори хона маҳбус бимонанд".
Акнун мегузарем ба ҳифзи ёдгориҳои таърихӣ! Аввалан, дар ҷое, ки ковишҳои бостоншиносон аз таърихи фарҳанг ва тамаддун дарак медиҳанд, он ҷо ҳатман нақши занон мушоҳида мешавад. Яъне дар гузаштаи дур занон баробари мардон иқдом менамуданд ва дар баробари онҳо кишвари худро аз душман ҳифз мекарданд. Дар Қуръони карим низ офарида шудани зану мард аз нафси воҳид зикр гардидааст.
Ёдгории таърихии Саразм, ки айни замон 5500 — солагиашро истиқбол гирифтем, бар нақши зан иқрор аст ва далел ба ин гуфтаҳо бозёфти нодири ҳафриёти мазкур ин ҳамон "Маликаи Саразм" аст, ки аз як ҷониб аз нақши модаршоҳӣ дар он давра гувоҳӣ медиҳад ва аз тарафи дигар исбот намудааст, ки зан дар давраи хеле куҳан беҳтар аз мардон нақшгузор будааст. Ҳамин гуна мушоҳидаҳоро мо дар дигар мавзеҳои таърихӣ ва ёдгориҳои бостоншиносӣ чун Фархори қадим, Ховалинги қадим ва Карон мебинем, ки аз нақшу ҳашамати бонувон дар атиқа гуфтугӯ мекунанд. Чунонки, Иқболи Лоҳурӣ дар ин маврид сурудааст:
Марду зан вобастаи якдигаранд,
Коиноти шавқро худ раҳбаранд.
Озодандешӣ, озодагӣ ва озодманишӣ низ моли ҳам марду ҳам зан аст ва ҳамаи натиҷаи фаъолияти инсон дар гузашта ва имрӯз баробар бар марду зан тааллуқ дорад.
Оре, имрӯз ҳеҷ риштаи зиндагии моро бе ширкати Зан - Модар тасаввур кардан амрест маҳол.
Бонувону модарони мо дар ҳамаи ҷабҳаҳои ҳаёт нақши намоёну шоиста доранд. Дар робита ба ин гуфтаҳо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ҷаноби Олӣ, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ- Пешвои миллат Эмомалӣ Раҳмон ҳанӯз 3-юми декабри соли 1999 «Дар бораи тадбирҳои баланд бардоштани мақоми зан дар ҷомеа» ба тасвиб расида буд, асос шуда метавонад.
Бемуҳобот, Зан- Модар бузургтарин офарандаи Яздони пок буда, сарчашмаи ҳаёти ҷовидон, ҳусну ҷило ва зебу зиннати олами ҳастӣ мебошад. Ҳатто Наполеон Бонапарт лашкаркаши матин назди зебоии занон худро оҷиз ҳис мекард ва гуфта буд, ки
«Агар мехоҳед андозаи тамаддун ва пешрафти миллатро бидонед, ба занони он миллат бинигаред».
Шоири шаҳири тоҷик,устод Лоиқ Шералӣ фармудааст:
Гар равад зери замин ё ба фалак хайма занад,
Ҳар куҷо марди бузургест, гирифтори зан аст.
Зан-Модар аст, ки ҳаёт дар рӯйи замин пойдору устувор аст, набзи рӯзгор дар гардиш аст, зиндагӣ мазмуну маънии тоза пайдо мекунад. Оғӯши пурмеҳру гарми модар-оғӯши зиндагист. Зан-Модар чун баҳорон воқеан тавлидгару офаранда ва эҳёгари зебоист. Дар радифи баҳору фарорасии Наврӯзи оламафрӯз тавъам омадан ва таҷлил намудани ин иди сайид ва фархунда ҳамчун Рӯзи модарон аз тарафи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Раиси Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар санаи 8-уми марти ҳар сол худ гувоҳи гуфтаҳои фавқ аст. Барҳақ;
Зан асту зиндагӣ доим баҳор аст,
Ҳаёту бахти инсон пойдор аст.
Хушбахтию осудаҳоии мардон бе занон мушоҳида карда намешавад. Беҳуда нагуфтаанд, ки зиндагиву осоиш хоҳӣ агар, бирав назди модар хидмат бикун.
Донишманд, мутафаккир Аҳмади Дониш гуфтааст: “Ҳеҷ неъмате бузургтар аз зани шоиста нест”.
Дар модар хушбаёнӣ, ширинсуханӣ, меҳр ба фарзанд дар ҳаёт нақши муҳим мебозад. Модар ягона мавҷудест, ки дӯст доштанаш бидуни манфиат оғоз ёфта, анҷом надорад.
Мо дар ин ҷо мисраҳои меҳрномаи шоир Ниҳониро меорем:
Қанду асалам гуфтӣ, зери бағалам гуфтӣ,
Шаҳду шакарам гуфтӣ, эй тоҷи сарам гуфтӣ.
Воқеан ҳам занони мо сарчашмаи меҳру муҳаббат ва боли иқболи мардҳоянд. Феълан бонувони хуштолеъи кишвари мо дар паҳлӯи мардҳо истода пурмаҳсул кору фаъолият менамоянд. Онҳо дар пешбурди соҳаҳои мухталифи хоҷагии халқ саҳми боризи худро мегузоранд. Зан-Модар таҷассумгари меҳру муҳаббат, покию назофат, ростию ҳақиқат, ишқу вафою иффат ва садоқату дигар хислатҳои неку ҳамидаи инсонист.
Воқеан табиати мо бонувон фасли баҳорро мемонад. Соли нави ниёгонамон- Наврӯзи фархундапайк барои мо азизон чун дастагуле бо ҳазорон орзуву ҳавас пешкаш мегардад.Танҳо мо занону модарон бо тамоми ҳастӣ эҳсос мекунем, ки чӣ гуна парастуҳои фараҳбахши умеду интизорӣ, пас аз сармои зимистони тӯлонӣ ва ғӯтавар аз ташвишҳои баҳри беканори рӯзгор бо ҳазорон орзуву омол, шодиву сурур чи гуна болу пар мекушоянд.
Офтоби ҷонбахши баҳорон бо дурахши нурҳои шуълаафшони хеш кошонаю қалбҳои моро гарм месозад. Ба қадри ҳар як зарра нури он бояд расид. Ба қавли шоир;
Рангу буйи зиндаги аз ҳусни рухсори зан аст,
Хонаи дил гарму нарм аз меҳри саршори зан аст.
...То хати эҷод бошад дар хати тақдири мо,
Достони зиндагӣ эҷоду осори зан аст.
Лозим ба тазаккур аст, ки ба туфайли ғамхориҳои пайвастаи Президенти кишварамон, Ҷаноби Олӣ, Раиси Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бонувони Тоҷикистон ба мақому мартабаҳои баланду муносиб соҳиб гардиданд.Имрӯзҳо занону модарони накӯноми мо дар тамоми ҷабҳаҳои рӯзгор пурсамар кору фаъолият дошта баҳри рушду нумӯи кишвари азизи хеш саҳми шоиста мегузоранд. Зан-Модар ҳолиё роҳбар,эҷодкору омӯзгор,пизишку соҳибкор ва муҳандису бинокор аст. Зан-Модар нерӯи хушкнашавандаи ҳаёти башар,тавлидгару мураббии замон,сарчашмаи меҳру муҳаббат, таҳкимбахши ваҳдату рафоқат ва такдирсози ҷомеа буда, ба рӯзгор шукӯҳу шаҳомати хоса мебахшад ва нерӯи дучанд ато менамояд.
Дар хотир дорам, ки рӯзи 26-уми апрели соли 1997 роҳбари давлат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Анҷумани сеюми Иттиҳодияи занон махсус қайд карда буданд; « Занон дар ҷомеаи имрӯзаи мо нақш ва мавқеи басо муҳим доранд. Кадом проблемаи дорои моҳияти иҷтимоию сиёсиро нагирем, ҳаллу фасли онҳоро бе иштироки фаъолонаи занон, бе назардошти фикру андешаи онҳо тасаввур кардан душвор аст».
Дар моддаи 17-и Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон омадааст: «Занон бо мардон баробарҳуқуқанд». Бинобар ин занони меҳнатқарини мо ба шарофати ғамхориҳои пайвастаи Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон рӯҳбаланд гардида, кӯшиш менамоянд, ки баҳри ободию гулгулшукуфии Ватани азизи хеш софдилона меҳнат кунанд, дар бунёди ҷомеаи демократӣ, ҳуқуқбунёд ва дунявӣ саҳми муносиби худро гузоранд.
Маҳз адолати иҷтимоӣ ва эҳсоси баробарҳуқуқӣ натиҷаи талошҳои бепоёни инсонӣ маънидод мешаванд. Тасвири ҷомеаи боадолат ин ин нахустин кӯшишҳое буд барои ба вуҷуд овардани зиндагии босаодат, фароҳамсозии инкишофи озодона ва зиндагии шоиста. Мушоҳида намудан лозим аст, ки имрӯз ба шарофати истиқлолият ва сулҳу ваҳдати миллӣ, ҳисси масъулиятшиносӣ ва эҳсоси меҳанпарастию расидан ба зиндагии хубу арзанда дар ботини ҳамаи одамони накӯиқбол мавҷ мезанад.
Дар Паёмаш Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Раиси Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон омадааст: “Амалӣ гардидани барномаҳои давлатии мусоидат ба шуғли аҳолӣ имкон дод, ки дар 10-соли охир зиёда аз 1 миллион ҷойҳои кори доимӣ, муваққатӣ ва мавсимӣ таъсис дода шуда, танҳо тавассути мақомоти давлатии шуғли аҳолӣ 315 ҳазор нафар бо ҷойи кор таъмин гардиданд, ки 30 фоизи онҳоро занон ташкил медиҳанд”.
Зан агар олиҳаи ҳусни замин гӯям кам аст,
Зан агар дар хонадон ҳуснофарин гӯям кам аст,
Гар набошад, зан барои мо ҳаёту шодӣ нест,
Зан чароғи нозанини зиндагӣ гӯям кам аст.
Аз мавриди муносиб истифода бурда ҳамаи модарону бонувони кишварро ба муносибати фарорасии иди баҳору зебоӣ-Рӯзи модарон самимона шодбош гуфта, барояшон беҳтарин хушиҳои рӯзгорро таманно менамоям. Бигзор зебоӣ,фазилату меҳрубонӣ, табассуми латиф, хушбахтӣ ва осоиштагӣ ҳамеша ҳамдаму ҳамсафари доимиашон бошад ва дар бунёди Тоҷикистони соҳибистиқлолу демократӣ, дунявӣ ва ҳуқуқбунёд саҳм гузошта, фарзандҳои зебою фозил ба воя расонанд.
Дар ҷаҳони меҳрубонӣ беназирӣ, модарам,
Дар диёри бовафоён ту амирӣ, модарам,
Имтиҳони маргро дар зиндагӣ, биспурдаи,
Зиндагибахшандаӣ, ҳаргиз намирӣ, модарам.
Муборак бод, Рӯзи модарон ба Шумо
модарону бонувони арҷманд!
Ширин Қурбонова, - доктори илми таърих, Муовини раиси КИИ “Хирадмандон”-и ҲХДТ дар АМИТ

 

 

 

НАЗАРЕ БА ТОПОНИМИКАИ ҲАВЗАИ ДАРЁИ ЯҒНОБ

Ҳавзаи дарёи Яғноб яке аз зерҳавзаҳои калонтарини водии дарёи Зарафшон ба ҳисоб рафта, он за шарқ ба ғарб ба масофаи 129 км тӯл кашидааст.
  Яғноб, бе муҳобот, як гӯшаи ғайриодӣ ва пурра омӯхтанашуда мебошад, ки куллан аз дигар минтақаҳои Тоҷикистон фарқ мекунад. Ҳанӯз А.Л. Кун –шарқшиносе дар ҳайати экпедитсияи Ф.Ф.Абрамов ба болооби водии Зарафшон (соли 1870) қайд намуда буд, ки яғнобиҳо авлоди суғдиён буда, забони онҳо нишони забони қадими суғдӣ мебошад.
Дарёи Яғноб аз шарқ ба ғарб ҷорӣ шуда, бо дарёи Искандардарё ба ҳам омада ба дарёи Фон оғоз мебахшанд, ки он дар навбати худ ба соҳили чапи дарёи Зарафшон мерезад.
Соли 1864 русҳо ба Осиёи Миёна ҳуҷум намуда, аскарони амири Бухороро торумор карданд ва шаҳрҳои Хуҷанду Уротеппаро (истаравшани имрӯза) соли 1866, шаҳри Самарқандро соли 1867 (5 май) забт намуданд. Ин шаҳрҳо тибқи шартномаи сулҳ ба Руссия ҳамроҳ карда шуданд. Сипас баҳори соли 1870, мулкҳои ниммустақили кӯҳистонии болооби водии Зарафшон, миригариҳои Панҷакент, Заҳматобод ва Кӯҳистони Мастчоҳро ба он ҳамроҳ карда шуданд. Баъдан, апрел-июли соли 1870, сардори музофоти Зарафшон, генерал Ф.Ф.Абрамов ба мулкҳои ниммустақили кӯҳистони Моғиён, Фон, Киштут, Фалғар, Масчоҳ, Яғноб юриш намуд, ки он дар таърих бо номи “Экспедитсияи Искандаркӯл” сабт шудааст.
Дар ҳайати экспедитсияи мазкур Абдураҳмони Мустаҷир (Мирзо Мулло Абдураҳмон ибни Муҳамад Латиф) ба сифати мутарҷим ва роҳбалад сафар кардааст. Он дар китоби худ “Рӯзномаи сафари Искандаркӯл” оиди минтақаҳо, деҳаҳо, дарёву чарогоҳҳо ва урфу одати ҳар як ҳавзаҳои водии Зарафшон маълумоти мухтасар додааст. Инчунин дар бораи ҳавзаи дарёи Яғноб, ки онро то деҳаи Марғтумайн (дар соҳили чапи водии Яғноб) тай намуда буд, маълумоти мухтасар навиштааст.
Омӯзиши ноҳияҳои кӯҳсори кишварро пеш аз ҳама ҳарбиёни рус ва баъдан олимони географ, геолог оғоз карданд. Харитасозҳои ҳарбӣ минтақаҳои то ҳол номаълуми ин гӯшаи кӯҳистонро дар харитаҳо ҷой доданд. Яке аз чунин минтақаҳо ин кӯҳҳои Фон ба шумор мерафт. Тадқиқодчиён бо роҳҳои мушкилгузару хатарнок гузашта, маълумотҳои географӣ, геологӣ ва ботаникиро ғун менамуданд. Сарварии тадқиқодчиёни водии Яғнобро ботаники машҳур В.Л.Комаров – академик, баъдан президенти АИ ҶШСС (1936-1945) ба уҳда дошт.
Пас аз забти кӯҳҳои Фон аз ҷониби ҳарбиёни рус, он ба ҳайати губернияи Самарқанд, ба тобеияти губернатори ҳарбии рус дохил карда шуда, ҳукумати маҳаллӣ ба амалдорону рӯҳониёне, ки барои хизмат ба ҳукумати рус, садоқат ба он қасам хӯрда буданд, супорида шуд. Танҳо дар сарварии уездҳо ва волостҳо сарварони рус ва намояндагони императори рус меистоданд.
Баъдтар, ба ин минтақа аврупоиҳо, оғоз аз соли 1883 франсуз Гийом Капюс - хабарнигори маҷаллаи олмонӣ ташриф овардааст.
Пас аз экпедитсияи соли 1870, барои омӯзиши табиати болооби водии Яғноб, ботаники машҳури рус В.И. Липский (соли 1896) сафарбар шуд. Он аз тарафи дараи Варзоб бо ағбаи Ағбакӯл (дар қисми шарқии дараи Зидеҳ) гузашта, қисми болооби водии Яғнобро (қисми шарқии водии дарёи Яғноб, болотар аз деҳаи Навобод) таҳқиқ намудааст.
Дар мақолаи мазкур оиди номҳои географие, ки пеш аз ин тадқиқотҳо вуҷуд доштанд ва дар раванди харитасозӣ ва бақайдгирии расмии маъмурӣ тағйир ёфтаанд, чанд ақидаи худро баён карданием.
Албатта, беихтиёр саволе ба миён меояд, ки харитаҳои топографии штаби генаралии ИҶШС (миқёсҳои 1:100 000 ва 1:50 000), ки маводи картографии расман пазируфта маҳсуб меёбанд ва дар онҳо номҳои географӣ бояд саҳеҳ бошанд, чаро таҳти шубҳа қарор дода мешаванд.
Дар харитаҳои гуногунмиқёси топографӣ, дар бисёр минтақаҳои Тоҷикистон, ки аҳолии онҳо танҳо тоҷиконанд, номҳои ғайритоҷикӣ гузошта шудаанд, ки боиси тааҷҷубанд...
Оид ба ин масъала чанд далел ва хулосаҳои таҳлилу муқоисаи номҳои деҳаҳо, дарёҳо ва дигар объектҳои географии ҳавзаи дарёи Яғнобро, яъне топонимикаи географии онҳоро, ки то солҳои 1900 маъмул буда, онҳоро Абдураҳмони Мустаҷир ва В.И.Липский дар асарҳои худ дарҷ кардаанд, меорем.
Маълумотҳо оиди номҳо ва дарёҳои водии Яғноб асосан аз асарҳои ин ду муҳаққиқ, ки дар вақтҳои ғуногун ба ин минтақа сафар намудаанд ва ҳар кадоме қисми алоҳидаи ин минтақаро таҳқиқ намудааст, воқеан беғаразона, ҷолиб буда, аҳамияти таърихӣ доранд.
Абдураҳмони Мустаҷир дарҷ намудааст, ки водии Яғноб, ки дар он замон бо номи “вилояти Яғноб” маъмул буд, дар солҳои 1870 ба се сада (қисм) – Садаи Поён, Садаи Миёна ва Садаи Боло тақсим мешуд. Аз рӯи навиштаи ӯ, бо забони яғнобӣ танҳо дар деҳаҳои Садаи Миёна гап мезадаанд, дар Садаи Поён ва Садаи Боло бошад – бо забони тоҷикӣ.
* дар харитаҳои топографӣ боз чанд деҳаҳои дигар ҷой доранд, ки дар китоб дар бораи онҳо маълумоте нест.
** дар харитаҳои топографӣ, дар соҳили рост пеш аз деҳаи Шохсара харобаҳои деҳаи Бедеф омадааст, лекин пас аз деҳаи Тагичинор деҳаи Петеф ҷой дорад. Аз руи тақсимоти Мустаҷир ба Бидеф деҳаи Петеф рост меояд.
Азбаски Абдураҳмони Мустаҷир худ то рустои Варсовут омада, пас бозгаштааст, дар бораи ҳамаи рустоҳои онвақтаи ин водӣ маълумоти пурра надодааст. Ӯ доир ба урфу одат, номи деҳаҳо, дарозии роҳҳо (бо ченакҳои онвақта ба монанди газ, қадам, санг) ва дарёҳо, миқдори оби аз онҳо ҷоришаванда, ки дар роҳи сафари онҳо дар водии Зарафшон вохӯрдаанд, маълумоти мухтасар додааст.
Дар ҳама харитаҳои топографӣ ибтидои дарёи Яғноб, дар қисми ҷанубии қаторкӯҳи Зарафшон, дар ҷое, ки бо қаторкӯҳи Ҳисор ба ҳам меояд, нишон дода шудааст. Лекин И.В.Липский, ибтидои дарёро аз баҳамоии дарёи Барзангии хурд, аз ҷанубу-шарқ, аз дараи Гулбас ва дарёи Кумбил аз шимолу шарқ ҳисоб мекунад.
Қайд кардан ба маврид аст, ки дар замони сафари гурӯҳи тадқиқотӣ, бо сарварии И.В.Липский, яъне дар охири асри XIX қисми шарқии водии Яғноб (аз дарёи Навобод боло, дар ҷое, ки ҳавзаи дарёи Яғноб танг мешавад) на ҳамчун водии Яғноб, балки бо номи “дараи Гулбас” маълум будааст.
Дар вақти таҳлили номҳои дар китобҳои асрҳои XIX-XX ва дар харитаҳои дар солҳои 60-70-уми асри ХХ тартибдодашуда, номи дарёҳо дар бисёр ҷойҳо аз номи таърихии қаблан маълум на танҳо ба куллӣ фарқ доранд, балки дағалона хато ва махлут оварда шудаанд. Номҳои таърихии қисми зиёди объектҳои географӣ дар харитаҳои топографӣ гузошта нашудаанд. Барои мисол, дар соҳили рости дарёи Яғноб шохобе, ки аз соҳили рост ҷорӣ мешавад, дар харита Яминсу номгузорӣ шудааст. Лекин дар ҷилди якуми китоби И.В.Липский (Липский В.И. Горная Бухара. Результаты трёхлетних путешествий в 1896, 1897 и 1899 году. Ч. I-III. СПб, 1902, 1905) ин дарё дар он ҳамчун “Гули-рут” омадааст. Ё ин, ки яке аз шохобҳои дарёи Кумбил (дар харита шохоби дарёи Яғноб) бо номи Такали (дар харита) омадааст, ки он дар солҳои 1890-1900 номи Таккахонаро доштааст.
Дар ҷараёни сафари гурӯҳи тадқиқотчиён бо сарварии В.И. Липский, бино ба навиштаҷоташон, баъзе аз шохобҳои дарёҳо ном надоштаанд. Бинобар ин, В.И.Липский, номи шохоберо, ки то резиш миқдори обаш зиёд будааст, ҳамчун номи шохоби асосӣ ҳисобидааст. Ин тадқиқотчӣ ба ду шохоби асосие, ки ба ҳам омада, дарёи Яғнобро ба вуҷуд меоранд, номҳои дарёи Кумбил ва дарёи Барзангии хурд додааст. Инчунин ӯ ба шохоби дигареро, ки аз соҳили рост ба дарёи Кумбил ҳамроҳ шудаву, вале он вақт ном надоштааст, номи “дарёи Эшонҷон” додааст. Ин номро В.И. Липский ба ифтихори ҳокими замон – ҳокими болооби Яғноб, ки экспедитсияро ҳамчун роҳнамо ҳамроҳӣ намуда, маълумотҳои зиёдеро доир би ин диёр додааст, гузоштааст.
Дар харитаҳои топографӣ шохоби соҳили рост, ки аз шимолу шарқ ба ҷанубу ғарб самт дорад, то баҳамоӣ бо дарёи Барзангии Хурд, номи Яғнобро дорад.
Дарёи Яғноб аз миқдори зиёди шохобҳои ҳарду соҳил иборат аст: аз соҳили рост беш аз 49 ва аз соҳили чап – беш аз 42 шохобҳои доимиву мавсимӣ ба ин дарёи машҳуру маъмул ва таърихи бойдошта мерезанд.
Дар ҷараёни экспедитсияи географии Шуъбаи география ва зондкунонии фосилавии Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон (солҳои 2019 ва 2020) чунин мушоҳида шуд, ки дар айни замон гарчанде дар харитаҳо намҳои шохобҳои дарёи Яғнобро расман гузошта шуда бошанд ҳам, мардуми маҳаллӣ як қатор шохобҳоро бо номи қадимиашон ном мегиранд.
Таҳлили мухтасари топонимикаи ҳавзаи дарёи Яғноб нишон медиҳад, ки таърихи воқеии халқ дар номи объектҳои георафӣ сабт шуда, дар он таҷассум меёбад ва тохту тозҳою таҳоҷум ва истилою забти аҷнабиён наметавонанд онро сутурда созанд. Аз ин хотир ҷолиб аст, ки ин топонимикаи объектҳои географии ин гӯшаи нотакрору беҳамто ва воқеан таърихию бостонии кишвар бо дастаҷамъии муаррихону бостоншиносон ва табиатшиносон таҳқиқ шуда, номҳои қаблии таърихии онҳо рӯшану барқарор карда шуда, ба хотираи халқ баргардонида шаванд ва дар харитаҳои топографӣ қайд шаванд.
Маҷидов О.Ш. – и.в. мудири Шуъбаи география ва зондкунонии фосилавӣ
Ниёзов А.С. – ходими пешбари Шуъбаи география ва зондкунонии фосилавӣ н.и.г-м.
Раҳмонова Ф.А. – ходими хурди Шуъбаи география ва зондкунонии фосилавӣ

ТАШРИФИ ИШТИРОКДОРОНИ КУРСИ ОМӮЗИШИИ РАИСОНИ КУМИТАҲОИ ИҶРОИЯИ ҲХДТ БА КУМИТАИ ИБТИДОИИ “ХИРАДМАНДОН”- И АКАДЕМИЯИ МИЛЛИИ ИЛМҲОИ ТОҶИКИСТОН

Эҳтимол ин сурати 6 нафар ва матн аст.
 28- уми феврали соли равон тибқи нақшаи кории КИМ ҲХДТ иштирокдорони курси омӯзишии раисони Кумитаҳои иҷроияи шаҳру ноҳияҳои ҷумҳурӣ барои дидан намудан аз ҳуҷҷату ҳуҷҷатдории кумитаҳои ибтидоии пешсаф ба АМИТ ташриф оварданд, меҳмононро раиси Кумитаи ибтидоӣ Президенти Академияи миллии илмҳо Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт ва муовини раиси кумита Қурбонова Ширин ташрифашонро хайру мақдам гуфта, барои аз утоқҳои корӣ ва ҳуҷҷатдории КИ “Хирадмандон” дидан намудан роҳнамоӣ намуданд.
  Дар раванди дидан намудани ҳуҷҷатҳо раиси Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар ноҳияи Шоҳмансур Каримзода Нилуфар қайд намуданд, ки Кумитаи ибтидоии “Хирадмандон” – и АМИТ яке аз фаъолтарин кумита ба ҳисоб меравад, чун ки мутобиқ ба Оиннома ва Низомномаи ҲХДТ корро ба роҳ монда, дар тамоми чорабиниҳо иштироки фаъолона нишон дода, бо сипоснома, ифтихорнома ва дипломҳои кумитаи иҷроияи ноҳия ва КИМ ҲХДТ сарфароз гардонида шудаанд.
Эҳтимол ин сурати 11 нафар аст.

ҲИФЗИ ТАБИАТ ВАЗИФАИ ҶОНИИ ҲАР ЯК ИНСОНИ КОМИЛ АСТ!

  Возможно, это изображение 6 человек
  Имрӯз (02.03.2024) аҳли кормандони Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ва ниҳодҳои дар тобеияти академиябуда дастаҷамъона барои баргузории шанбегӣ баромаданд, дар баргузории шанбегӣ кормандон барои ҳифзи табиат саҳми босазои худро гузоштанд. Ҳафтаҳои қаблӣ дар баргузории шанбегиҳо кормадон дар нарм намудани бехи дарахтону шинонидани гулу буттаҳо, дарахтон ва умуман корҳои ободгардонӣ саҳмгузоӣ мекарданд.
  Бояд гуфт, ки бо иваз шудани обу ҳаво дар тоза намудани дарахтон гулу буттаҳои гирду атрофи академия, ки барф боли онҳо вазни зиёдатӣ бор карда буд ва хатари шикастан аз барфро доштанд, саҳмгузорӣ намуданд, ҳамзамон барои пиёдагардон роҳкушоӣ намуда, роҳҳоро низ аз барф тоза намуданд.

ГУСТАРИШИ ҲАМКОРИҲО БО МУАССИСАҲОИ ИЛМИИ ҶУМҲУРИИ ИСЛОМИИ ЭРОН

Возможно, это изображение 3 человека и текст
  28- уми феврали соли равон Сафири Ҷумҳурии Исломии Эрон Алиризо Ҳақиқиён ба Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон ташриф оварда, бо Президенти академия Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт мулоқот намуд.
  Дар мулоқот аз АМИТ Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт, сардори шуъбаи робитаҳои байналмилалии АМИТ Мирвайсов Мамурҷон, ва аз намояндагии дипломатии Ҷумҳурии Исломии Эрон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Сафири Ҷумҳурии Исломии Эрон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Алиризо Ҳақиқиён, Майсем Закизода – корманди Сафорати Ҷумҳурии Исломии Эрон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон иштирок намуданд.
Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Хушвахтзода Қобилҷон Хушвахт меҳмонони олиқадрро бо хушнудӣ истиқбол намуда, дар робита ба ҳамкориҳои илмии дуҷониба ва самтҳои афзалиятноки фаъолияти илмии Академияи миллии илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон маълумоти муфассал дод. Ҷонибҳо эътимоду ҳавасмандии худро барои тавсеи ҳамкориҳо дар ин самт иброз намуданд. Ҳамзамон зикр гардид, ки муносибатҳои дипломатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо Ҷумҳурии Исломии Эрон аз 9-уми январи соли 1992 барқарор гарида, то ин ҷониб рушду густариш ёфтаанд. Зимнан таъкид шуд, ки мо бояд ҳамкориҳо ва созишномаҳоро миёни ниҳодҳои илмии ду кишвар тақвият бахшида, барои ба даст овардани натиҷаҳои назаррас ва рушди соҳаи илми ду кишвари ҳамфарҳангу ҳамзабон мусоидат намоем. Зикр гардид, ки ҳамкориҳои мо бояд ҷиҳати омода намудани олимони ҷавон ва ба самти илм ҷалб намудани магистрантону унвонҷуён тақвият бахшида шаванд.
Сафири Ҷумҳурии Исломии Эрон Алиризо Ҳақиқиён ба Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон барои истиқболи самимӣ ва маълумоти ҷолиб изҳори сипос ва қаноатмандӣ намуда, мақсади ташрифашро сараввал табрик намудани Хушвахтзода Қ.Х. вобаста ба интихоб шудан ба вазифаи президенти АМИТ изҳор намуда, қайд намуд, ки қаблан бо профессор Хушвахтзода муносибати хуб ва ҳамкориҳои қавӣ дар давраи роҳбарии ДМТ дошта, умедворӣ аз он намуд, ки минбаъд ҳамкориҳо дар самти нав ва дар сатҳу сифати тоза густариш хоҳанд ёфт.
  Сипас ҷаноби Сафир роҳандозӣ намудани ҳамкориҳои судманди дуҷонибаро бо ниҳодҳои илмии тарафайн ва имзои созишномаҳои сифатан навро иброз дошт. Зимнан таъкид дошт, ки мо бояд ҳамкориҳои худро дар ҳамаи самтҳои афзалиятнок, донишҳои илмӣ ва фановариҳои наву ҷадид ба роҳ монем. Ҷаноби Сафир қайд намуд, ки Президенти Ҷумҳурии Исломии Эрон якумин ташрифи хориҷии худро аз Ҷумҳурии Тоҷикистон оғоз намуд, ки ин аз дустиву бародарии роҳбарони ду кишвар шаҳодат медиҳад.
  Президенти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Хушвахтзода Қ.Х таклифҳои Ҷаноби Сафирро бо хушнудӣ пазируфта, барои ҳамкориҳои мутақобиланд манфитабахш изҳори омодагӣ намуд.
Возможно, это изображение 4 человека