joomla

04:06, 21st August 2019
Август 2019
ЯДСЧПҶШ
123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031
free templates joomla

Саразм – нахустгаҳвораи кулолгарӣ

 

2.45.jpg - 184.38 KB

     Шаҳраки Саразм аз қадимтарин ёдгориҳои таърихии мардуми Осиёи Марказӣ буда, дар ин ҷо кишоварзӣ, меъморӣ ва ҳунарҳои нафисаи ниёгонамон равнақ доштаанд. Пажуҳишгарон масоҳати ёдгории Саразмро 130 гектар ва теъдоди аҳолии онро 8000 муайян намудаанд. Дар ин шаҳраки бостонии аҷдодони мо аввалин нишонаҳои маданияти шаҳрдорию шаҳрнишинӣ ба мушоҳида мерасанд: биноҳои монументалӣ, кӯчаҳои сангфарш, инкишофи тиҷорат, дуконҳои ҳунармандӣ (кулолӣ, чармгарӣ, заршӯйӣ, бофандагӣ, ресандагӣ, чӯбтарошӣ, чармгарӣ, сангтарошӣ…).

       Аз бозёфтҳои Саразм маълум мешавад, ки дар ин мавзеи бостон ҳунари кулолгарӣ хеле ривоҷу инкишофёфта будааст. Бозёфтҳои кулолии Саразм аз он ҷиҳат хеле муҳиманд, ки мо дар навъу намуди зарфҳо ҳам нақшҳои ҳандасавӣ ва ҳам хатҳои амудию уфуқиро мушоҳида мекунем.

     Дар ҳар як нақш маънои алоҳида нуҳуфтааст. Масалан, мо хатҳои ростеро, ки дар ин зарфҳо мушоҳида мекунем, маънои боридани борон ва хатҳои гирдогирди зарф кашидашуда маънои оби равонро доранд. Аз таҳқиқи ин зарфҳо маълум мешавад, ки аллакай ниёкони мо дар ҳудуди Тоҷикистони имрӯза ба истеҳсоли чунин зарфҳое, ки сифатан хеле баланданд, ханӯз 5-6 ҳазор сол муқаддам машғул шудаанд.

    Дар Осорхонаи миллии Тоҷикистон, дар экспазитсияи шуъбаи “Таърихи бостон ва асрҳои миёна” бархе аз бозёфтҳои кулолии ёдгории мазкур дар намоиш гузошта шудаанд, ки бо як ҳунари баланди наққошӣ бо ангоб зинат ёфтаанд. Маҳз ҳамин ашёҳо диққати тамошобинони ватанию хориҷиро ба худ хело ҳам ҷалб менамоянд.

Аз биноҳои Саразм баъзе деворнигораҳо низ кашф гардидаанд, ки яке аз пораҳои дар Осорхонаи миллӣ ба намоишгузоштаи он, ки мансуби ҳазораҳои IV-III-и то милод аст, тасвири ба свастика монанд дорад, ки яке аз рамзҳои тамаддуни ориёиҳо буд.

      Дар зарфҳои ёфтшудаи саразмӣ бо ранги хеле барҷастаи ҷигарӣ тасвири секунҷаҳоро мушоҳида менамоем, ки аз таърихи хеле қадима доштанашон шаҳодат медиҳанд. Дар вақти ҳафриёт аз Саразм, инчунин, оташдонҳои бузургҳаҷм кашф шуданд. Чунин оташдонҳо ё хумдонҳо, ки маъмулан дар марказҳои муҳими истеҳсоли кулолгарӣ сохта мешаванд, гувоҳ бар онанд, ки дар Саразм ҳунари кулолгарӣ дар авҷ будааст. Бахусус, маҳсулоти сафолӣ бо сифат ва шаклу намуди олии худ дар авҷи равнақ будааст. То ба имрӯз се намуди зарфи дар чархи кулолгарӣ сохташуда маълуму муайян шудаанд, ки номгӯи онҳоро зарфҳои восанҷӣ, ошхонагӣ ва хӯрокхӯрӣ ташкил медиҳанд. Кулолгарон ба хотири беҳтарсозии сифат ва серхаридор будани маҳсулоташон рӯи зарфҳоро бо ангоб суфта мекарданд ва барои қонеъ гардонидани талаботи эстетикӣ аз нақшунигорҳои гуногун истифода мебурданд...

   Роҷеъ ба дараҷаи баланди истеҳсолоти сафолӣ шаш хумдони аз ҳафриётҳои 2, 4, 6 ва 9-и Саразм ёфтшуда низ гувоҳӣ медиҳанд. Ин хумдонҳо ба навъҳои кушодаи мудаввар, дукамерагии якқабатаи дорои оташдони жарф ва дуқабата мутааллиқ мебошанд.

    Хумдони дуқабатаи барои пазондани сафолот таъйиншуда, ки аз ҳафриёти 9-и маҷмааи маросимӣ ёфт шудааст, шаҳодати он аст, ки кулолгарони саразмӣ ин истеҳсолотро ҳанӯз панҷ ҳазор сол қабл аз худ намуда будаанд. Ин хумдони ба дараҷаи хуб маҳфузмонда аз ду камераи рӯиҳам ҷогирифтаи аловмонӣ ва пазониш иборат аст, ки бо хишти хом сохта шудаанд. Низоми шабакаҳои гармигузаронӣ ва дудмӯриҳо аз ҷиҳати андешакорона сохта шуданашон фарқ мекунанд. Дар худи ҳамин ҷо шикастапораҳои пиёла, табақ ва дигар зарфҳо ( бештар аз даҳ шакл ) ёфт шудаанд, ки мавриди пазониш қарор гирифтаанд. Сохти хумдоне, ки ҳанӯз дар оғози ҳазорсолаи III-и то милод саразмиён коркард ва истифода менамуданд, дар ҳудуди Осиёи Марказии ҳамон давра ҳамто надоштааст. Танҳо баъди ду ҳазор сол ба истифодаи ин гуна хумдонҳо дар воҳаҳои Қашқадарёву Самарқанд шуруъ карданд.

    Хулоса, Саразми бостон яке аз нахустин ва марказҳои кулолгарии нафақат ниёгони мо, балки тамоми сокинони минтақаи Осиёи Марказӣ будааст. Маҳз нуфузу мақом ва таъсири санъати кулолгарии Саразм буд, ки дар қарнҳои минбаъда кулолгарӣ дар Самарқанд, Бухоро, Хуҷанд, Ҳулбук, Балх, Кошону Исфаҳон барин шаҳрҳои бузурги минтақаи Осиё низ тараққӣ намуд.

    Дар қарнҳои VIII-IX ва баъдан XVI-XX анъанаҳои кулолгарии ниёгони мо бештар инкишоф ёфта, дар пайравии он қирғизҳо, ӯзбекҳо ва қазоқон низ ба омӯзиши ин навъи санъат пардохтанд.

Мутахассиси шуъбаи таърихи бостон

 ва асрҳои миёнаи Осорхонаи миллии Тоҷикистон,

 Мафтун ҚИМАТШОЕВ

 

 

 

 

 

 

 

 

Дар ҷустуҷӯйи Карон: Шаҳри шоҳон, ки Зардуштро мепарастиданд

   

   Карон. Шаҳре, ки то порсол онро бофтаи хаёлоти академик Юсуфшоҳ Яъқубов мепиндоштанд. Бозёфте, ки то ҳол аҳли илм ба назари шубҳа ба он менигаранд. Ҳафриёте, ки Раҳим Масов зидди кофтуковаш буд, аммо нахусткашшофаш “бозёфти нодири асри XXI” мехонад…

Роҳ ба сӯйи Карон

Дар нишасти матбуотии Академияи илмҳои Тоҷикистон академик Фарҳод Раҳимӣ хабар дод, ки зимни ҳафриёти бостоншиносӣ дар шаҳри Карон академик Юсуфшоҳ Яъқубов диж ва дафинаи шоҳ, ҳамчунин оташкадаи нодири зардуштиро пайдо кардааст.

Ҳамчунин, Фарҳод Раҳимӣ гуфт, ки ният дорад санаи 30 июл сафари Дарвоз карда, аз бозёфтҳои ҷадид дидан кунанд ва пешниҳод намуд, ки агар майл дорем, эшонро ҳамроҳӣ кунем.

Ҳамин тавр, мо дар ҳайати президенти Академияи илмҳои Тоҷикистон акдемик Фарҳод Раҳимӣ, директори Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносӣ, доктори илмҳои таърих Насрулло Убайдулло, доктори илмҳои таърих, профессор Қосимшо Искандаров, доктори илмҳои фалсафа Муҳаммадалӣ Музаффарӣ, хабарнигори “Россия сегодня” Амир Исаев ва банда ба сафари Дарвоз баромадем.

Раҳораҳ аз Насрулло Убайдулло вазъи ҳафриёти Каронро ҷӯё шудам:

“Институти таърих айни замон ҷонибдори ҳафриёти Карон буда, ҳамаи имкониятҳоро ба он равона мекунем, ки ба ин бозёфт баҳои холисонаи илмӣ дода шавад. Феълан як экспедитсия бо роҳбарии Юсуфшоҳ Яъқубов дар ин минтақа фаъолият дорад ва қарор аст, ҳамин шабу рӯз профессор Павел Луре аз Карон дидан кунад. Мо кӯшиш мекунем, ки Карон низ ба Феҳристи мероси ғайримоддии ЮНЕСКО дохил шавад, зеро ин бозёфти одӣ нест.” -гуфт номбурда.

…Ва ба ёдам Раҳим Масови худораҳматӣ омад, ки мегуфт:

“Карон шаҳр нест, дар он ҷо маъбади қадима ҳам вуҷуд надорад. Он як қалъа аст, қаровулхона. Қаровулхонаи вайрон.”

 Карон чӣ шаҳрест?

Шаҳркадаи Карон ба гуфти Юсуфшоҳ Яъқубов яке аз ёдгориҳои қадимтарини давраи энеолит ва аввали асри биринҷӣ Осиёи Миёна мебошад. Ин шаҳр дар баландии 1700 метр аз сатҳи баҳр дар ноҳияи Дарвоз ҷойгир аст.

Муаррихон мегӯянд, ки Карон қадимтарин шаҳри ориёист, ки 2000 сол қабл аз мелод бунёд ёфтаву тақрибан таърихи 4 — ҳазорсола дорад. Дар ин ҷо маъбади оташ ва об ёфт шудааст. Канори маъбади об чанд толори бузург аст, ки баландиашон 5-6 метр мебошад. Ҳамаи сохтмони ин шаҳр ба воситаи санг мебошад. Тахтасангҳо гувоҳӣ медиҳанд, ки ин шаҳр қабл аз кашфи хишт бунёд ёфтааст. Миёни тахтасангҳо чӯби бурс-арчаи кӯҳӣ гузоштаанд. Толорҳои маъбад 24х48 метранд. Зинапояҳое, ки ба маъбади об мефароянд, ҳама баробаранд ва расо 2,5 метр мебошанд.

Болотар аз маъбадҳо майдони чавгонбозӣ бо масоҳати 48х300 метр ҷойгир аст. Дар ин майдон сабқати чавгонбозӣ ё худ поло баргузор мешуд, ки шоҳон дар мавзеи алоҳида менишастанду аҳли дарбор дар мавзеи поинтар ва авомуннос дар муқобили офтоб, дар доманаи кӯҳ бозиро тамошо мекарданд. 150-200 метр болотар аз майдони чавгон, хонаву қасру кӯшк ҷойгиранд, ки 2-3 ошёнаанд.

 Соли 2014 Сарвари давлат Эмомалӣ Раҳмон аз шаҳри бостонии Карон боздид кард.

Банда қаблан ду маротиба соли 2017 ва соли 2018 ба Карон омада, ду матлаб – “Карон: Шаҳри шоҳон ё қаровулхонаи вайрон?” ва “Карон – кашфи бузурги асри XXI” навишта будам, ки дар он муфассал дар мавриди маъбадҳо, расадхона ва майдони чавгон маълумот оварда шудааст (муфассал дар сомонаи tajikistantimes.com).

Навгонӣ барои банда бозёфти ҷадид маъбади зардуштӣ дар дижи шоҳ аст.

Искандаров: Яъқубов намехост Каронро ҷӯяд

Дижи шоҳ назар ба маъбадҳо дар баландӣ ҷой гирифтааст. Ба ин маҳал мошин намеравад ва моро лозим омад, ки қариб 400 метр баландии кӯҳро пиёда бароем. Мо душанбегиҳо зимни баромадан нафасгир мешудем, аммо Юсуфшоҳ Яъқубов чаққону чолок қадам мезаданд. Яке аз ёрдамчиҳояшон гуфт:

-Устод ҳар рӯз ду маротиба ин баландиро пиёда баромада мефароянд.

-Офарин ба ҷуръат ва иродаашон… Синнашон 80-ро убур карда бошад ҳам, талошу такопӯяшон қоил мекунад… – гуфтам ман.

— Эҳтиёт шуда бароед, ман, ки ҷавонам, нав 82 солек шудам, роҳамро меёбам… – аз баландӣ, бо ҳазл садо баланд карданд устод.

-Ин деҳаи мо, номаш Кеврон – деҳаи зебои паҳлуи дарёро аз баландӣ ба ман нишон доданд, устод Қосимшо Искандаров ва илова карданд, — Кеврон шакли вайроншудаи Карон аст.

Ва нақли ҷолибе карданд:

“Яъқубов дар ибтидо намехост, ки Каронро ҷустуҷӯ кунад, ман ӯро талқин кардам. Моро муаллими таърихамон солҳои мактабхонӣ ба Карон оварда, қалъаро нишон медод. Ҳамаи мо мардуми гирду атроф медонистем, ки дар ин маҳал қалъа ҳаст. Юсуфшоҳ тамоми умр дар водии Зарафшон ва Кӯлоб кор кард. Боре дар як нишаст ман ба Шералӣ Кабиров пешниҳод кардам, ки барои ҷустуҷӯи қалъа мусоидат кунад. Шералшо гуфт, ки лоиҳа навишта пешниҳод кунед. Ман чандин маротиба ба Яъқубов гуфтам, ки лоиҳаро нависад, аммо ӯ ҳавсала намекард. Билохира, соли 2007 маҷбуран ӯро ба Карон овардам. Ҳамин роҳи тӯлониро ҳар ду пиёда тай карда баромадем ва ӯ мӯътақид шуд, ки бояд ҳафриётро шурӯъ кунад. Ҳамин тавр, нахустин мақоларо ҳам дар бораи Карон ҳаммуаллифӣ навиштем ва Юсуфшоҳ лоиҳаро навишта, ба Фонди “Муаллими кӯҳистон” пешниҳод намуд ва бо маблағгузории Шералишо Кабиров ҳафриёти Карон оғоз шуд.”

-Расидем, ана ин дижи шоҳ, — иморати сангиро нишон дода, гуфтанд Юсуфшоҳ Яъқубов.

Ҳама нафас рост кардем…

Маъбади шоҳӣ

Дижи шоҳ аз роҳрав, ҳуҷраҳо ва назоратгоҳҳо иборат аст. Деворҳо аз тахтасангҳое, ки хеле моҳирона тарошида шудаанд, бунёд ёфта,  чӯби бурс ба сифати пайванд истифода шудааст.

“Санъати меъмории Карон дар Осиёи Марказӣ беназир аст. Технологияи тарошидани санг ва сохтани деворҳо хеле ҷолиб аст. Ягон девор каҷ нест, ҳамаи сангҳо баробар бурида шуда, моҳирона пайваст шудаанд. Дар ин ҷо мо намунаи мухталифи рангҳоро ҳам пайдо кардем. Яъне, ҳамаи ин деворҳо аз дохил рангубор ва оро дода шуда буданд”- шарҳ медод Юсуфшоҳ Яъқубов.

Ҳамчунин, эшон хабар доданд, ки аз хазинаи шоҳ чанд то тангаи замони Панҷакенти қадим пайдо шудааст.

“Бузургтарин кашфиёти мо ана ин ҳуҷра аст, маъбади шоҳӣ, — моро ба ҳуҷраи на он қадар калон роҳнамоӣ кард роҳбалад. Дар ин ҳуҷра дар танаи девор оташкадаи хурд, аммо хеле зебои гунбаздор намудор буд. Ин маъбад шояд ягона маъбади мукаммалбоқимонда бошад, зеро банда қариб ҳамаи ҳафриётҳоро дидаву чунин  оташкадаи комилро вонахӯрдаам.

Дар паҳлуи оташкада хуми сангии калоне ҳам пайдо шудааст.

“Ин хум барои ҳум ё хавма аст. Ҳум шарбати муқаддасест, ки зардуштиён қабл аз хоб менӯшиданд ва он ба тан неруву хотираро мустаҳкам мекард.”- мегӯяд Юсуфшоҳ Яъқубов.

Ҳамаи ҳайат аз ин бозёфт дар ҳайрат буданд.

-Ин ҷо гаҷкорист? – баъди аз маъбади шоҳӣ ба даҳлез баромадан, ба девор ишор карда пурсид президенти академияи улум.

-Бале, ин арка аст, ҳоло пурра накушодаем, то ки вайрон нашавад… – посух доданд Яъқубов.

“Дигар ягон шубҳа нест, ки Карон шаҳри қадимист. Чӯб ва дигар бозёфтҳоро боэҳтиёт ба пакети махсус гирифта, ба Душанбе интиқол диҳед, барои экспертизаи синнусолӣ ба Олмон мефиристем. Ҳуҷҷатҳоро ҳам барои ЮНЕСКО таҳия кунед. Ман бовар дорам, ки Карон аз назари ин созмон дур нахоҳад монд, фақат 8-10 сол бояд интизор шавем” – илова кард, Фарҳод Раҳимӣ.

Чеҳраҳои қаноатманди моро дида Юсуфшоҳ Яъқубов гуфтанд:

-Дидед, боз мегӯянд, ки Яъқубов шаҳрро бофтааст ва каме ба андеша фурӯ рафта хотиротеро нақл карданд:

-Ҳамлаҳоро ба сари ман ва Карон дида, як рӯз устод Мӯъмин Қаноат бадоҳатан гуфтанд:

Аз шаҳри Карон чӣ гӯям бар гӯши карон,

Аз синаи Хуршед ба ин бехабарон

Одил Нозир,

Душанбе – Дарвоз

МАҶЛИСИ УМУМИИ АКАДЕМИЯИ ИЛМҲО

     Имрӯз дар таърихи 03.07.2019 дар толори Академияи илмҳои ҶТ Маҷлиси умумӣ доир гардид, ки дар он ҳисоботи президенти АИ ҶТ оид ба натиҷаҳои асосии фаъолияти илмӣ ва илмӣ-ташкилии АИ ҶТ дар нимсолаи аввали соли 2019 пешкаши аҳли толор шуд.

2.41.jpg - 104.06 KB
      Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолияти илмӣ ва илмиву ташкилии худро дар шаш моҳи соли 2019 тибқи дастуру супоришҳои Асосгузори сулҳу Ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми худ ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 26 декабри соли 2018 ва Нақшаи кори АИ ҶТ барои соли 2019 ба роњ монда, нерўи илмиро барои тараққӣ додани таҳқиқоти илмии бунёдӣ ва амалӣ оид ба самтҳои афзалиятноки илмҳои дақиқ, табиатшиносӣ, техникӣ, гуманитарӣ ва ҷамъиятшиносӣ, ҳамоҳангсозии корҳои илмӣ-тадқиқотии академӣ, соҳавӣ ва муассисаҳои таҳсилоти олӣ, амалӣ намудани сиёсати илмию техникӣ, таҳлили рушди иҷтимоиву иќтисодӣ ва илмиву технологии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва таҳияи тавсияҳои дахлдор, омўзиши дастовардҳои илм ва технологияи ҷаҳонӣ, мусоидат ба истифодаи ин дастовардҳо дар рушди иқтисодӣ ва иҷтимоии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва муайян кардану дастгирӣ намудани мҳаққиқони ҷавони лаёқатманд, мусоидат ба рушди эҷодии олимони ҷавон, тарбияи кадрҳои илмии тахассуси олӣ равона кард ва дар ин муддат ба натиљаҳои назаррас ноил гардид.

2.42.jpg - 126.55 KB

    Дар нимсолаи якуми соли 2019 Раёсати Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон 14 ҷаласа доир намуд, ки дар онҳо беш аз 70 қарор ва қариб 300 амр мансуб ба фаъолияти илмӣ ва илмиву ташкилӣ ва корҳои молиявиву хоҷагидории Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардиданд.
Муҳимтарин масъалаҳое, ки дар ҷаласаҳои Раёсати Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон дар давраи ҳисоботӣ мавриди баррасӣ қарор гирифтанд, инҳо мебошанд:
- оид ба Нақшаи чорабиниҳои АИ ҶТ оид ба иҷрои вазифаҳое, ки дар Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 26 декабри соли 2018 зикр гардидаанд; 
- дар бораи Нақшаи кори Раёсати Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соли 2019;
- оид ба Нақшаи фаъолияти Ҳаракати ҷамъиятии ваҳдати миллӣ ва эҳёи Тоҷикистон барои нимсолаи якуми соли 2019;
-дар бораи гузаронидани Олимпиадаи ҷумҳуриявии донишҷўёни муассисаҳои тањсилоти олии ҷумҳурӣ барои дарёфти ҷоизаи «Ҷоми Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон»;
- оид ба қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 30 январи соли 2019, №39 «Дар бораи ҷамъбасти натиҷаҳои рушди иҷтимоию иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соли 2018 ва вазифаҳо барои соли 2019»;
- дар бораи лоиҳаҳои «Консепсияи саноатикунонии босуръати Ҷумҳурии Тоҷикистон» ва «Консепсияи рушди иқтисодиёти рақамӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон»;
- дар бораи Нақшаи баргузории чорабиниҳои илмӣ ва илмию техникӣ дар муассисаҳои илмии АИ ҶТ дар соли 2019;
- дар бораи Нақшаи чорабиниҳои АИ ҶТ оид ба Барномаи миллии рушди иҷтимоии ҷавонон дар ҶТ барои солҳои 2019-2021;
- дар бораи Нақшаи чорабиниҳои Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон бахшида ба «Солҳои рушди деҳот, сайёҳӣ ва ҳунарҳои мардумӣ»;
- дар бораи Амри Президенти ҶТ «Оид ба ташкил ва гузаронидани озмуни ҷумҳуриявии «Фурўғи субҳи доноӣ…»;
- дар бораи Нақшаи чорабиниҳои АИ ҶТ оид ба иҷрои дастуру супоришҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ки дар маросими ба истифода додани иншооти нав ва таҷлили Иди байналмилалии Наврўз дар шаҳри Душанбе 15-22 марти соли 2019 баён доштанд;
- оид ба рафти иҷрои стратегияҳо, барномаҳо ва консепсияҳои марбут ба соҳаи илм дар АИ ҶТ дар чор моҳи соли 2019;
- дар бораи Нақшаи чорабиниҳои АИ ҶТ оид ба ҷашн гирифтани 5500-солагии шаҳри Саразми бостонӣ;
- дар бораи Нақшаи чорабиниҳои АИ ҶТ аз натиљаҳои сафари расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Федератсияи Россия (16-17 апрели соли 2019, Москва); 
- оид ба рафти иҷрои бандҳои дахлдори Нақшаҳои чорабиниҳои ҳукуматӣ дар АИ ҶТ дар чор моҳи соли 2019;
- оид ба Нақшаи чорабиниҳои АИ ҶТ оид ба иҷрои дастуру супоришҳои Президенти ҶТ, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ки дар мулоқот бо кормандони мақомоти молия, гумрук, сармоягузорӣ ва бонкҳо (10 майи соли 2019) баён доштанд;
- оид ба рафти иҷрои Нақшаи чорабиниҳои АИ ҶТ бахшида ба 30-солагии Истиқлолияти давлатии ҶТ дар муассисаҳои илмии АИ ҶТ ва ғайра.
    Дар шаш моҳи соли 2019 ба АИ ҶТ ҳамагӣ 2260 ҳуҷҷат, аз ҷумла қарорҳои Ҳукумати ҶТ, Фармонҳои Президенти ҶТ, фармоиш, протокол, нусха аз протоколи Ҳукумати ҶТ, Амр ва Фармоишҳои Президенти ҶТ, супоришҳои Ҳукумати ҶТ, мактубҳо аз вазорату кумита ва идораҳои ҶТ, аз корхонаҳои гуногуни ҶТ, аз Мақомоти иҷроияи маҳаллии ҳокимияти давлатӣ дар шаҳри Душанбе ва ноҳияҳои шаҳри Душанбе, аз Академияи илмҳои давлатҳои аъзои ИДМ ва ташкилотҳои гуногуни ИДМ, мактубҳо аз хориҷи дур ва аз муассисаҳои илмии Академияи илмҳои ҶТ барои баррасӣ ва иҷро ворид гардиданд. Аз ин миқдор қариб 909 ҳуҷҷат барои маълумот ва корбарӣ ирсол гардидааст. Раёсати Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамроҳи муассисаҳои илмии Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон дар намуди маълумотнома, шартномаву созишнома, гузоришот, хулосаҳои экспертӣ, лоиҳаҳои қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва иттилооти дигар беш аз 1351 ҳуҷҷатро дар муҳлатҳои муқарраргардида иҷро намуд.
Дар шаш моҳи соли 2019 дар Академияи илмҳо ҳамагӣ 30 чорабинии илмӣ, аз ҷумла 3 конференсияи байналмилалии илмӣ, 6 конференсияи илмии ҷумҳуриявӣ, 12 семинар, 6 мизи мудаввар ва 2 мулоқоти расмӣ омода ва баргузор карда шуданд, аз ҷумла: Конференсияи байналмилалии илмӣ-амалии «Алоқаи байниҳамдигарии об, энергия, озуқаворӣ ва экология: асоси рушди устувор» (Институти масълањои об, гидроэнергетика ва экология 26-28 апрели соли 2019); Конференсияи байналмиллалӣ дар мавзўи "Чангу ғубори Осиёи Марказӣ" (Институти физикаю техникаи ба номи С.У.Умаров 08-12 апрели соли 2019, дар шаҳри Душанбе бо иштироки 80 нафар олимон аз 18 давлати дунё); Конференсияи байналмилалии илмию амалӣ дар мавзўи “Технология ва татбиқи дастгоҳҳои парвозкунандаи бесарнишин” (Маркази илмӣ-тадқиқотии экология ва муҳити зисти Осиёи Марказӣ, Душанбе, 22 апрели соли 2019); Конференсияи илмӣ-амалии ҷумҳуриявии «Саҳми занон дар рушди илм» (дар ҳамкорӣ бо Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, Душанбе, 11 феврали соли 2019); Конференсияи илмии «ҳамкориҳои дуҷониба ва бисёрҷонибаи Тоҷикистон ва Ўзбекистон дар шароити муосир (Душанбе, 26 феврали соли 2019); Конференсияи илмии «Наврўзшиносӣ дар Тољикистон» (Душанбе, 19 марти соли 2019) ва ғайра. 
Ҳамчунин, дар ин давра олимони АИ ҶТ дар кори  беш аз 150 чорабинӣ: форум, конференсия, семинар ва мизи мудаввари илмии сатҳи ҷумњуриявӣ ва байналмилалӣ иштироку суханронӣ намуданд.
Сипас, дар ҷаласа академикҳои АИ ҶТ ҳисоботи пешниҳодшудаи президенти Академияро мавриди муҳокима ва баррасӣ қарор доданд ва бо овози аксарият қарори махсус қабул гардид. 
Дар анҷоми ҷаласа беҳтарин олимони ихтироъкор ва саҳмгузор дар соли 2019 бо ҷоизаҳои АИ ҶТ сарфароз гардонида шуданд.

2.43.jpg - 109.89 KB

 

 

 

 

НИШАСТИ МАТБУОТИИ АКАДЕМИЯИ ИЛМҲО БО ВАСОИТИ АХБОРИ ОММА

       Имрӯз,  дар Маркази матбуотии Ҷумҳуриявии  Амит “Ховар” нишасти матбуотии Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон баргузор гардид, ки дар он президенти АИ ҶТ, академик Фарҳод Раҳимӣ, ноибони президенти АИ ҶТ, Муҳаммад Абдураҳмон ва Саидов Абдусаттор  ба саволҳои рӯзноманигорон посух доданд.

     Инчунин, дар нишасти мазкур директорони Институтҳои зертобеи АИ ҶТ, муовинони директорон ва котибони илмӣ иштирок ва ба саволҳои беш аз 20 рӯзноманигор ҷовоб гардониданд.

   Тибқи суханронии Фарҳод Раҳимӣ,  дар давраи ҳисоботӣ, Раёсати Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон 14  ҷаласа доир намудааст, ки дар онҳо беш аз 70  қарор ва қариб 300 амр мансуб ба фаъолияти илмӣ ва илмиву ташкилӣ ва корҳои молиявиву хоҷагидории Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон қабул гардиданд.

2.44.jpg - 147.02 KB

   Дар давраи ҳисоботӣ таваҷҷӯҳи олимони соҳаи физикаю математика, химия, геология ва техникӣ, ҳамчунин соҳаи биологӣ ва тиббии  Академияи илмҳо ба таҳқиқу омӯзиши масъалаҳои илмию техникӣ аз рӯйи самтҳои афзалиятноки  барои ҷумҳурӣ муҳим, мисли рушди гидроэнергетика; истифодаи комплексӣ ва устувори захираҳои об; истифодаи манбаъҳои ғайрианъанавии аз нигоҳи эко­логӣ тозаи барқароршавандаи энергия; коркарди технологияҳои нав; мониторинги ҳолати сейсмологӣ дар марзи мамлакат, коркарди усулҳои пешгӯӣ кардани заминларзаҳо, баҳодиҳии хатари сейсмикӣ дар ҳудуди шаҳрҳо ва маҳалҳои аҳолинишин, минтақаи сохтмони корхонаҳои калони саноатӣ ва иншоотҳои гидротехникӣ; мониторинги радиатсионӣ ва амнияти радиатсионии аҳолӣ ва муҳити зист; таҳқиқоти комплексии гуногуншаклии биологии флора ва фауна, генофонд ва захираҳои биологии Тоҷикистон ва  монанди инҳо   равона карда шуд.

   Олимони соҳаи илмҳои ҷамъиятшиносӣ ва гуманитарӣ (таърих, забон, адабиёт, иқтисод ҳуқуқ ва монанди инҳо) таҳияи асари сеҷилдаи «Таърихи Тоҷикистон. Замони истиқлол», омода намудани харитаи бостоншиносии ноҳияҳои  Ҷалолиддини Балхӣ, таҳлили натиҷаи тадқиқоти ёдгориҳои ноҳияҳои Темурмалик,  Муминобод,  Айнӣ, Рашт, Шаҳритус, Фархор, омодагӣ ба таҷлили 5500-солагии Саразми бостонӣ ва ғайра, таҳқиқи таърихи фалсафаи тоҷик аз асрҳои миёна то асри ХХI, роҳҳои инкишофи ҷаҳонбинии фалсафӣ ва тафаккури фалсафиву мантиқӣ ва эҷодӣ дар Тоҷикистони соҳибистиқлол, омӯзиши масъалаҳои амнияти миллӣ дар ҷомеаи муосир, пайдоиш ва иншикофи ҳуқуқи байналмилалӣ дар  минтақаи Осиёи Марказӣ, фолклори тоҷикони дарунмарзӣ ва бурунмарзӣ, таърихи пайдоиш ва таҳаввули забони тоҷикӣ ва адабиёти тоҷикӣ, таҳияи “Фарҳанги мукаммали забони тоҷикӣ” (ҷилдҳои 2,3,4), «Фарҳанги русӣ-тоҷикӣ” (ҷилди дуюм), таҳияи Консепсияи рушди инноватсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон, масъалаҳои иқтисодӣ - демографии оила ва ташаккулёбии сармояи инсонӣ дар шароити ҷаҳонишавӣ  ва монанди инҳоро идома доданд.

    Дар ин давра аз тарафи Раёсати АИ ҶТ якҷоя бо олимони муассисаҳои илмӣ ба намуди маълумотнома, аҳднома, созишнома, хулосаҳои экспертӣ, лоиҳаҳои қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дигар иттилоот дар маҷмӯъ қариб 1400 ҳуҷҷат иҷро карда шуд.

    Дар нимсолаи якуми соли 2019 аз ҷониби Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон лоиҳаи санадҳои зерини ҳамкорӣ таҳия гардида, барои баррасӣ ва мувофиқа бо ҷониби дигар ва вазорату идораҳои дахлдори кишвар ирсол шудаанд: лоиҳаи Созишнома оид ба ҳамкории илмӣ байни Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Академияи илмҳои Россия (17.04.2019 дар ш. Москва ба имзо расид);      лоиҳаи Созишнома байни Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Академияи илмҳои ҷамъиятшиносии Ҷумҳурии Мардумии Чин оид ба ҳамкории илмӣ (созишномаи мазкур зимни ташрифи Президенти Хитой ба Тоҷикистон дар ҳузури сарони ду давлат ба имзо расид);     лоиҳаи Созишнома байни Сафорати Фаронса дар Ҷумҳурии Тоҷикистон (аз номи Институти фаронсавии тадқиқоти Осиёи Марказӣ (IFEAC)  ва Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон;      лоиҳаи Ёддошти тафоҳум байни Шӯрои таҳқиқотии илмҳои ҷомеашиносии Ҳиндустон ва Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон.

   Тавассути Шуъбаи робитаҳои байналмилалии АИ ҶТ 91 нафар корманди АИ ҶТ ба сафари хизматӣ барои коромӯзӣ, иштирок дар конференсияҳои илмӣ, симпозиумҳо, семинарҳо, форумҳо, хондани лексияҳо ва ҳамчунин гузаронидани таҳқиқоти муштараки илмӣ ба 113 ба давлатҳои хориҷӣ фиристонида шуданд. Бо даъвати АИ ҶТ 104  намоянда аз давлатҳои дуру наздик ба муассисаҳои илмии АИ ҶТ омада, коромӯзӣ намуданд, корҳои муштараки илмӣ анҷом доданд. Аз ин шумора 54-нафарашон бо мақсади иштирок дар Конференсияи “Чангу ғубори Осиёи Марказӣ” ( 8-12 апрели соли 2019 шаҳри Душанбе) ташриф оварданд.

   Дар давраи ҳисоботӣ аз ҷониби кормандони муассисаҳои илмии Академияи илмҳои ҶТ беш аз 668кори илмӣ, аз ҷумла беш аз 50  китобу монография, маҷмӯаҳои илмӣ, брошюра, 618  мақолаҳои илмӣ, аз онҳо 65 мақола дар маҷаллаҳои кишварҳои ИДМ ва давлатҳои хориҷи дур ба табъ расиданд.

  Дар ин давра аз тарафи олимони Академияи илмҳои ҶТ 10 патент ва 1 қарори мусбат оид ба додани патенти Ҷумҳурии Тоҷикистон барои ихтироот ба даст оварда шуд.

   Аз тарафи муассисаҳои АИ ҶТ ҳамагӣ 30 чорабинии илмӣ, аз ҷумла  3 конференсияи байналмилалии илмӣ, 6 конференсияи илмии ҷумҳуриявӣ, 12  семинар, 6 мизи мудаввар  ва 2 мулоқоти расмӣ омода ва баргузор карда шуданд.

   Дар давраи то 1 июли  соли 2019  шумораи аъзои АИ ҶТ 89 нафарро ташкил дод, ки аз онҳо 35 нафар академик ва 54 нафар узви вобаста мебошанд. Ба ҳайати АИ ҶТ 27 аъзои хориҷӣ шомил мебошанд.

   Аз шумораи умумии кормандони Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон 593 нафарро занон ташкил медиҳанд, ки аз ҷумлаи онҳо 18 доктори илм, 86 номзади илм ва 145  нафар бе дараҷаи илмӣ мебошанд.

   То 1 июли соли 2019 шумораи  умумии аспирантон 246 нафар буда, аз он  128 нафарашон дар шӯъбаи рӯзона ва 118 нафарашон дар шуъбаи ғоибонаи аспирантура таҳсил менамоянд. Аз шумораи умумии аспирантони таҳсили рӯзона ва ғоибона 86 нафарашон занҳо мебошанд.

    Айни замон, дар зинаи докторантураи (PhD), докторантура аз рӯи ихтисос ҳамагӣ 82 нафар докторант таҳсил менамоянд, ки аз онҳо 23 нафар дар курси якум ва 59 нафар дар курси дуюм машғули корҳои илмӣ-тадқиқотӣ мебошанд.

   Дар соли хониши 2018-2019 дар шуъбаи рӯзонаи магистратураи Академияи илмҳои ҶТ ҳамагӣ 563 нафар магистрантҳо аз рӯи 43 ихтисос таҳсил намуда истодаанд, ки аз ин 174 нафар ё 30,9%-ро духтарон ташкил медиҳанд. 

 

 

 

 

 

ОЗМУНИ ҶУМҲУРИЯВИИ "ИХТИРОЪКОРОНУ НАВОВАРОНИ БЕҲТАРИНИ ТОҶИКИСТОН"

     Имрӯз (28.06.2019) дар толори Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон озмуни ҷумҳуриявии "Ихтироъкорон ва навоварони беҳтарини Тоҷикистон" ҷамъбаст гардид. Дар озмун ихтироъкорон ва навоварон аз муассисаҳои илмии кишвар иштирок намуда, дастовардҳои илмии хешро муаррифӣ намуданд. 

2.38.jpg - 115.49 KB
   Озмунро президенти Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, академик Фарҳод Раҳимӣ ифтитоҳ намуда, ҷиҳати рушди илми муосир андеша баён кард ва изҳор дошт, ки татбиқшавии дастовардҳои илмӣ дар истеҳсолоти ватанӣ ягона мушкилии илми муосир аст, чунки илм бе истеҳсолот рушд намекунад. Номбурда боз таъкид намуд, ки ягона таъмини рушди илм тиҷоратикунонии он маҳсуб мешавад. Имрӯз олимони Академияи илмҳо дар ҳамкорӣ бо вазорати тандурустӣ дар асоси маблағҳои грандӣ дастгоҳи мушаххаси обу ҳавошиносиро бо маблағи 500 000 доллари амрикоӣ мавриди истифода қарор додааст, ки 15 000 киллометрро ба боло муайян месозад. Ҳамчунин, уламои астрофизик маълум намуданд, ки ситораи нав дар фазои Галактика пайдо шудааст ва расадхонаи "Санглох" ин ситораро айни замон мушоҳида менамояд. Бояд иқрор кард, ки Тоҷикистон ягона кишварест, ки бо номи ӯ дар осмон ситора мавҷуд мебошад. 

2.39.jpg - 181.16 KB
    Сипас, роҳбари Раёсати илму маърифати  Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Лутфия Абдуқодирзода ҷиҳати муаррифӣ шудани дастовардҳои илмии ихтироъкорону навоварон ибрози андеша намуд. 
   Тибқи баҳогузории ҳайати доварон бо Ҷоми Академияи илмҳои ҶТ олимон Муҳиддинов, Партоев ва Соҳибов сарфароз гардиданд. Ҳамчунин, 60 нафари олимон, ки ба озмун роҳхат гирифта буданд, бо дипломҳо ва ҷоизаҳои Академияи илмҳо мушарраф гардонида шуданд. 

2.40.jpg - 114.95 KB
    Ёдовар мешавем, ки ҳанӯз аз 1 - уми июни соли 2019 маъракаи ҳуҷҷатқабулкунӣ шурӯъ шуда, аз 18 то 28 - уми июни соли 2019 ҳайати доварон ба довталабон баҳогузорӣ намудаанд.