joomla

03:31, 21st August 2019
Август 2019
ЯДСЧПҶШ
123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031
free templates joomla

Институти иқтисодиёт ва демография

734025, ш. Душанбе, Ҷумҳурии Тоҷикистон, кӯчаи Айнӣ, 44,

т. (99237) 221-67-50)

Таҳқиқоти иқтисодӣ дар Тоҷикис-тон дар охири солҳои 40 бо таъсиси Бахши иқтисодиёт дар таркиби Пойгоҳи Тоҷикистонии АИ ҶШС, ки соли 1951 дар робита бо ташкили Академияи илмҳои ҷумҳурӣ ба шӯъбаи иқтисодиёт табдил шуда буд, шурӯъ мешавад. Аз ҳамин вақт ташкили бомароми таҳқиқоти мушаххаси самтҳои асосии илми иқтисодиёт, инчунин тарбияи мутахассисони баландихтисос аз рӯи иқтисоди соҳаҳои асосии хоҷагии халқи Тоҷикистон оғоз ёфтааст.

Пас аз ташкили Институти иқти-содиёт (соли 1964) дар заминаи шӯъбаи иқтисодиёт бобати ба ҳалли масъала-ҳои умдаи ҷомеъ ва ояндадори хоҷагии халқ, (таҳкими робитаҳои илми иқтисодиёт бо талаботи истеҳсолот, тавсиаи сатҳи тарбияи олимони иқтисодшинос) сафарбар кардани нерӯҳои илмӣ корҳои зиёде анҷом дода шуданд.

Тадбирҳо оид ба рушди таҳқиқоти иқтисодӣ ва тарбияи олимони иқтисодшинос имкон доданд, ки ба таҳқиқи як қатор мавзӯъҳои иқтисоди соҳаҳои муҳимтарини хоҷагии халқи ҷумҳурӣ – саноат ва кишоварзӣ шурӯъ карда шавад. Агар то мобайни солҳои 50 таҳқиқоти илмии иқтисодшиносон асосан ба тасвири иқтисодиву ҷуғ-рофии ҷумҳурӣ ва ноҳияҳои ҷудогонаи он вобаста бошад, дар солҳои баъд онҳо ба баррасии масъалаҳои баланд бардоштани самаранокии меҳнат, кам кардани арзиши аслии маҳсулот, иқтисоди кишоварзӣ, дурнамои рушди баъзе соҳаҳои саноат ва истифодаи дастгоҳҳои истеҳсолии корхонаҳои саноатӣ машғул шуданд.

Масъалаи асосие, ки институт солҳои зиёд барои ҳалли он кор кард, муайян кардани дурнамои аз ҷиҳати илмӣ асосноки рушди ҷомеъ ва ҷобаҷогузории оқилонаи нерӯҳои ис-теҳсолкунандаи Тоҷикистон мебошад. Аз соли 1964 гурӯҳи калони кор-мандони илмии Институти иқтисодиёт ба баррасии масъалаҳои «Асосҳои илмии ҷобаҷогузории нерӯҳои истеҳ-солкунандаи ИҶШС ба ноҳияҳои иқтисодӣ» ҳамроҳ гардид ва институт ҳамкор дар тартиб додани «Нақшаи рушд ва ҷобаҷогузории нерӯҳои истеҳсолкунандаи ҶШС Тоҷикистон дар ояндаи дур» шуд.

Ҳамроҳи Шӯро оид ба омӯзиши нерӯҳои истеҳсолкунандаи АИ ҶШС ва Госплани ҶШС Тоҷикистон Институти иқтисодиёт «Нақшаи рушд ва ҷобаҷогузории нерӯҳои истеҳсол-кунандаи ҶШС Тоҷикистон барои солҳои 1966-1970»-ро тартиб дод.

Дар натиҷаи қавӣ шудани институт бо мутахассисони баландихтисос тад-қиқи масъалаи ҷобаҷогузории нерӯҳои истеҳсолкунандаи Тоҷикистон тавсиа пайдо карда, амиқ гардид. Корман-дони институт бо ҳамкории Госплани ҶШС Тоҷикистон ва Шӯро оид ба омӯзиши нерӯҳои истеҳсолкунандаи ҷумҳурӣ АИ ҶШС Тоҷикистон ба тартиб додани «Нақшаи рушд ва ҷобаҷогузории нерӯҳои истеҳсол-кунандаи ҷумҳурӣ барои ояндаи дур» шурӯъ намуда, баррасии қисматҳои саноат, кишоварзӣ ва нақлиётро барои солҳои 1971-1980 анҷом доданд.

Шурӯи истифодаи равиши пешгӯии хоҷагии халқ бо корбурди усулҳои математикӣ дар баррасии нақшаи рушди нерӯҳои истеҳсолкунандаи соҳа-ҳои ҷудогона сатҳи илмии таҳқиқотро хеле баланд бардошт.

Масъалаҳои хоҷагии халқи Тоҷи-кистонро акнун танҳо бо равишҳои «анъанавӣ» дуруст ҳал кардан аз имкон берун буд. Бо рушди истеҳсолоти бисёрсоҳа, мураккаб шудани робита-ҳои иқтисодӣ роҳҳои зиёди ҳалли масъалаҳо пеш омад, ки интихоби беҳтарини онҳо зарур буд. Бинобар ин дар сохтори Институти иқтисодиёт шӯъбаи банақшагирии муносиб таш-кил шуд, ки дар муддати кӯтоҳ корҳои зиёдеро дар нақшагирии муносиби хоҷагии халқ анҷом дод.

Дар тадқиқоти институт масъалаи баланд бардоштани самаранокии фондҳои асосӣ ва сармоягузорӣ ҷои муҳимро ишғол менамуд. Дар ҷамъ-басти ин тадқиқот муайян кардани имкониятҳои хоҷагии халқи ҷумҳурӣ дар баланд бардоштани самаранокии истеҳсолот хеле муҳим буд.

Усулҳои моделсозии инвеститсионӣ ва пешгӯӣ дар мисоли муҷтамеи (комплекси) минтақавиву истеҳсолии Ҷануби Тоҷикистон аз дастовардҳои илмии институт ба шумор меравад. Истифодаи моделҳои сохташуда имкон дод, ки вақти ташаккули муҷтамеи мазкурро бо сармоягузории ҷудошуда кам кунад, идораи фавриро ҳангоми татбиқи барномаҳои ҷомеъу бузурги инвеститсионӣ такмил диҳад.

Институти иқтисодиёт муассисаи пешбаре буд, ки бо роҳбарии Шӯрои ҷумҳуриявии пешгӯии илмиву техникӣ ва иқтисодиву иҷтимоӣ (НСП) ва иштироки вазорату идораҳо Барномаи ҷомеи пешрафти илмиву техникии ҶШС Тоҷикистонро барои солҳои 1986-2005 омода намуд.

Натиҷаҳои муҳимтарини тадқиқоти институт дар солҳои баъд аз инҳо иборатанд: арзёбии рушди илмиву техникӣ ва иҷтимоиву иқтисодии Ҷум-ҳурии Тоҷикистон; такмили тағйироти сохтории иқтисодиёт; муайян кардани самтҳои афзалиятноки рушди илм; таҳлили масъалаҳои демографӣ ва захираҳои меҳнатӣ; муайян намудани роҳҳои ҳалли масъалаҳои экологӣ; ошкор кардани омилҳои хосе, ки ба амали иқтисоди Тоҷикистон дар шароити гузариш ба муносибатҳои бозорӣ таъсир мерасонанд.

Соли 1993 мувофиқи қарори Шӯрои вазирони ҶТ бо мақсади таъмини илмии ҳалли масъалаҳои байналми-лалии иқтисодӣ, сиёсӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангиву ҳуқуқӣ дар заминаи Инсти-тути иқтисодиёти АИ ҶТ Институти иқтисодиёти ҷаҳон ва муносибатҳои байналхалқӣ (ИИҶМБ) ташкил гардид.

Сохтори ИИҶМБ аз се шӯъба иборат буд: шӯъбаи иқтисодиёт, шӯъбаи муносибатҳои байналхалқӣ ва бахш дар Хуҷанд.

Кормандони институт барои сох-торҳои ҳукуматӣ оид ба масъалаҳои иқтисоди берунӣ ва робитаҳои сиёсии хоҷагии ҶТ гузоришҳо омода намуда, дар конференсияву симпозиумҳо ва семинарҳои зиёди байналмилаливу ҷумҳуриявӣ ширкат варзиданд. ИИҶМБ супоришҳои зеринро иҷро намуд:

«Ҳамгироии иқтисодиёти ҶТ дар иқтисоди ҷаҳонӣ (с. 1936-2000)», «Сиё-сати берунии иқтисодии ҶТ (с. 1996-2000)», «Сиёсати хориҷии ҶТ (с. 1996-2000)».

Ба Институти иқтисодиёти АИ ҶШС Тоҷикистон, ки соли 1964 таъсис фтааст ва соли 1993 ба ИИҶМБ АИ ҶТ табдил гардидааст, то соли 2000 академик Р.К.Раҳимов сарварӣ мекард. Бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон моҳи январи соли 2000 дар заминаи Институти иқтисодиёти ҷаҳон ва муносибатҳои байналхалқӣ ва Шӯрои омӯзиши нерӯҳои истеҳсолку-нандаи АИ ҶТ Институти иқтисодиёт ташкил гардид ва бо амри Президенти ҶТ иҷрои вазифаи директори Институти иқтисодиёти АИ ҶТ ба ӯҳдаи ёрдамчии Президенти ҶТ А. Рауфӣ гузошта шуд, ки то соли 2011 сарвари институт буд.

Моҳи феврали соли 2011 бо қарори Ҳукумати ҶТ Институти демографияи АИ ҶТ бо Институти иқтисодиёти АИ ҶТ муттаҳид карда шуд ва номи Институти иқтисодиёт ва демографияи АИ ҶТ-ро гирифт. Доктори илмҳои иқтисодӣ О.Б.Бобоев директори институт таъйин гардид.

Ба сохтори институти муттаҳидшуда шӯъбаҳои зерин дохил мешаванд: масъалаҳои назариявии иқтисодӣ; масъалаҳои бахши реалии иқтисодиёт; масъалаҳои иқтисодии инфраструкту-ра; масъалаҳои молия ва қарз; муно-сибатҳои иқтисоди берунӣ; демогра-фия ва се озмоишгоҳ: демографияи оила; муҳоҷирати аҳолӣ ва шаҳр-нишинӣ; пиршавии аҳолӣ ва рушди инсонӣ.

Дар шӯъбаҳо ва озмоишгоҳҳои институти муттаҳида аз рӯи масъа-лаҳои зерини иқтисодиву демографӣ тадқиқот бурда мешавад:

  • идораи корпоративии субъект-ҳои монополияҳои табиӣ ва корхо-наҳои хеле бузург;
  • муносибатҳои бозорӣ дар шароити озодии сиёсӣ;
  • рақобати соҳибкорӣ дар Тоҷикистон;
  • таъсири соҳибкорӣ ба пастравии камбизоатӣ дар ҷумҳурӣ;
  • рушди соҳибкории саноатӣ дар Тоҷикистон, бахши хусусӣ дар кишоварзӣ, бо қарзҳои хурд дастгирӣ кардани соҳибкории хурди саноатӣ, рақобати корхонаҳои саноатӣ;
  • амнияти хӯроквории ҶТ;
  • истифодаи мақсадноки маблағ-гузорӣ дар рушди деҳот;
  • рушди системаи нақлиёти ҷум-ҳурӣ аз ҷанбаи экологиву иқтисодӣ;
  • системаи пули ҶТ, рушди бозори коғазҳои қиматнок, биржаҳои фондӣ, бозори хидматҳои лизингӣ, бозори хидматҳои суғуртавӣ;
  • вазъи ҳозира ва динамикаи пешрафти оилаҳои тоҷик ва омода намудани стратегияи сиёсати демогра-фии давлатии оила;
  • муҳоҷираи меҳнатӣ, омилҳои он, оқибатҳои экологиву иҷтимоӣ ва демографии муҳоҷират дар ҷумҳурӣ;
  • пиршавии аҳолӣ ва рушди инсонӣ.

Самтҳои дурнамои таҳқиқоти илмии институт аз инҳо иборат аст:

  • муайян кардани самтҳои асосии таҳаввулот ва минбаъд амиқтар шудани иқтисоди бозоргонӣ;
  • таҳқиқи масъалаҳои рушд ва пурзӯр гаштани равандҳои ҳамоҳангӣ ва ҳамкорӣ дар давраи гузариши иқтисодиёти Тоҷикистон;
  • масъалаҳои дастгирӣ ва ҳифзи маблағгузорӣ ва маблағгузорон, пуштибонии рушди соҳибкории хурд ва миёна;
  • такмили назария, амалия ва сиёсати давлатӣ дар соҳаи танзими нуфуси аҳолӣ;
  • таҳқиқи масъалаҳои ҳамкории дутарафа дар соҳаи экология ва демографияи экологӣ;
  • омода кардани назарияи муҳо-ҷирати дохилӣ ва берунӣ (иммигратсия ва эмигратсия), шаҳрнишинӣ (урбани-затсия) ва ҷобаҷогузорӣ;
  • таҳқиқи масъалаи пиршавии аҳолӣ ва пешгӯии миқдор ва таркиби аҳолӣ, ошкор намудани маҷмӯи оқи-батҳои ин ё он навъи рушди демографӣ;
  • таҳқиқи қонуниятҳои шаҳрни-шинӣ ва ҷобаҷошавии аҳолӣ дар шароити Тоҷикистон, ҷанбаҳои демог-рафии никоҳ ва оила, ҷанбаҳои экологии рушди демографӣ, таъсири мутақобилаи иқтисодиёт ва равандҳои демографии ҶТ;
  • коркарди навъҳои пешгӯии миқдор ва таркиби аҳолӣ барои давраи то соли 2005 ва оқибатҳои тағйири таркиби аҳолии ҶТ.

Олимони демографи институт дар омода намудани Консепсияи сиёсати  давлатии демографии ҶТ ва «Бар-номаи амалӣ намудани Консепсияи сиёсати давлатии демографии ҶТ барои то солҳои 2003-2015» ширкат варзиданд.

Дар институт шӯрои муттаҳидаи диссертатсионӣ оид ба дифои рисолаҳои докториву номзадӣ аз рӯи ихтисоси «иқтисодиёти нуфуси аҳолӣ ва демография» амал менамояд.

Дар институт 120 корманд, ки аз онҳо 8 доктор ва 19 номзади илм мебошанд, кор мекунанд. Дар аспирантура 36 нафар дар шӯъбаҳои рӯзона ва ғоибона таҳсил менамоянд.